汉语典

吕不韦列传第二十五

吕不韦者,

阳翟大贾人也。

往来贩贱卖贵,

家累千金。

# src: SHIJI 85.1.2 2505; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 2; tr. Watson 1993, Qin, p.159

# dating: 6220

秦昭王四十年,

太子死。

其四十二年,

以其次子安国君为太子。

安国君有子二十余人。

安国君有所甚爱姬,

立以为正夫人,

号曰华阳夫人。

华阳夫人无子。

# src: SHIJI 85.1.3 2505; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 2; tr. Watson 1993, Qin, p.159

# dating: 6220

安国君中男名子楚,

子楚母曰夏姬,

毋爱。

子楚为秦质子于赵。

秦数攻赵,

赵不甚礼子楚。

# src: SHIJI 85.2.1 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.159

# dating: 6220

子楚,

秦诸庶孼孙,

质于诸侯,

车乘进用不饶,

居处困,

不得意。

吕不韦贾邯郸,

见而怜之,

「此奇货可居」。

# src: SHIJI 85.2.2 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.159

# dating: 6220

乃往见子楚,

说曰:

「吾能大子之门。」

子楚笑曰:

「且自大君之门,

而乃大吾门!」

吕不韦曰:「子不知也,

吾门待子门而大。」

子楚心知所谓,

乃引与坐,

深语。

# src: SHIJI 85.2.3 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160

# dating: 6220

吕不韦曰:

「秦王老矣,

安国君得为太子。

窃闻安国君爱幸华阳夫人,

华阳夫人无子,

能立适嗣者独华阳夫人耳。

今子兄弟二十余人,

子又居中,

# src: SHIJI 85.2.4 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160

# dating: 6220

不甚见幸,

久质诸侯。

即大王薨,

安国君立为王,

则子毋几得

与长子及诸子

旦暮在前者争为太子矣。」

# src: SHIJI 85.2.5 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160

# dating: 6220

子楚曰:「然。

为之柰何?」

吕不韦曰:

「子贫,

客于此,

非有以奉献于亲

及结宾客也。

# src: SHIJI 85.2.6 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160

# dating: 6220

不韦虽贫,

请以千金

为子西游,

事安国君及华阳夫人,

立子为适嗣。」

子楚乃顿首曰:

「必如君策,

请得分秦国

与君共之。」

# src: SHIJI 85.3.1 250708; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.160

# dating: 6220

吕不韦乃以五百金

与子楚,

为进用,

结宾客;

而复以五百金买奇物

玩好,

自奉而西游秦,

# src: SHIJI 85.3.2 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.160

# dating: 6220

求见华阳夫人姊,

而皆以其物献华阳夫人。

因言子楚贤智,

结诸侯宾客

徧天下,

常曰

「楚也以夫人为天,

日夜泣思

太子及夫人」。

# src: SHIJI 85.3.3 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.160

# dating: 6220

夫人大喜。

不韦因使其姊说夫人曰:

「吾闻之,

以色事人者,

色衰而爱弛。

# src: SHIJI 85.3.4 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161

# dating: 6220

今夫人事太子,

甚爱而无子,

不以此时蚤自结于诸子中贤孝者,

举立以为适

而子之,

夫在则重尊,

夫百岁之后,

所子者为王,

终不失势,

# src: SHIJI 85.3.5 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161

# dating: 6220

此所谓

一言而万世之利也。

不以繁华时树本,

即色衰爱弛后,

虽欲开一语,

尚可得乎?

# src: SHIJI 85.3.6 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161

# dating: 6220

今子楚贤,

而自知中男也,

次不得为适,

其母又不得幸,

自附夫人,

夫人诚以此时

拔以为适,

夫人则竟世

而宠于秦矣。」

# src: SHIJI 85.3.7 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161

# dating: 6220

华阳夫人以为然,

承太子闲,

从容言子楚质于赵者

绝贤,

来往者皆称誉之。

# src: SHIJI 85.3.8 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161

# dating: 6220

乃因涕泣曰:

「妾幸得充后宫,

不幸无子,

愿得子楚立以为适嗣,

以托妾身。」

安国君许之,

乃与夫人刻玉符,

约以为适嗣。

安国君及夫人因厚餽遗子楚,

而请吕不韦傅之,

子楚以此名誉益盛

于诸侯。

# src: SHIJI 85.4.1 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 7; tr. Watson 1993, Qin, p.161

# dating: 6220

吕不韦取邯郸诸姬

绝好善舞者与居,

知有身。

子楚从不韦饮,

见而说之,

因起为寿,

请之。

# src: SHIJI 85.4.2 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 7; tr. Watson 1993, Qin, p.162

# dating: 6220

吕不韦怒,

念业已破家为子楚,

欲以钓奇,

乃遂献其姬。

姬自匿有身,

至大期时,

生子政。

子楚遂立姬为夫人。

# src: SHIJI 85.5.1 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162

# dating: 6220

秦昭王五十年,

使王𬺈围邯郸,

急,

赵欲杀子楚。

子楚与吕不韦谋,

行金六百斤予

守者吏,

# src: SHIJI 85.5.2 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162

# dating: 6220

得脱,

亡赴秦军,

遂以得归。

赵欲杀子楚妻子,

子楚夫人赵豪家女也,

得匿,

以故母子竟得活。

# src: SHIJI 85.5.3 2509; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162

# dating: 6220

秦昭王五十六年,

薨,

太子安国君立为王,

华阳夫人为王后,

子楚为太子。

赵亦奉子楚夫人

及子政归秦。

# src: SHIJI 85.6.1 2509; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162

# dating: 6220

秦王立一年,薨,

谥为孝文王。

太子子楚代立,

是为庄襄王。

庄襄王所母华阳后

为华阳太后,

真母夏姬

尊以为夏太后。

庄襄王元年,

以吕不韦为丞相,

封为文信侯,

食河南雒阳十万户。

# src: SHIJI 85.7.1 250910; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.162

# dating: 6220

庄襄王即位三年,薨,

太子政立为王,

尊吕不韦为相国,

号称

「仲父」。

秦王年少,

太后

时时窃私通吕不韦。

不韦家僮万人。

# src: SHIJI 85.8.1 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.162

# dating: 6220

当是时,

魏有信陵君,

楚有春申君,

赵有平原君,

齐有孟尝君,

皆下士喜宾客以相倾。

# src: SHIJI 85.8.2 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.163

# dating: 6220

吕不韦以秦之彊,

羞不如,

亦招致士,

厚遇之,

至食客三千人。

# src: SHIJI 85.8.3 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.163

# dating: 6220

是时

诸侯多辩士,

如荀卿之徒,

著书布天下。

吕不韦乃使其客人

人着所闻,

集论以为

八览、六论、

十二纪,

二十余万言。

# src: SHIJI 85.8.4 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.163

# dating: 6220

以为备天地

万物古今之事,

号曰《吕氏春秋》。

布咸阳市门,

悬千金其上,

延诸侯游士宾客

有能增损一字者予千金。

# src: SHIJI 85.9.1 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.163

# dating: 6220

始皇帝益壮,

太后淫不止。

吕不韦恐觉

祸及己,

乃私求大阴人嫪毐

以为舍人,

# src: SHIJI 85.9.2 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.163

# dating: 6220

时纵倡乐,

使毐以其阴关桐轮而行,

令太后闻之,

以啗太后。

太后闻,

果欲私得之。

# src: SHIJI 85.9.3 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.163

# dating: 6220

吕不韦乃进嫪毐,

诈令人以腐罪告之。

不韦又阴谓太后曰:

「可事诈腐,

则得给事中。」

太后乃阴厚赐主腐者吏,

诈论之,

拔其须眉为宦者,

# src: SHIJI 85.9.4 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.164

# dating: 6220

遂得侍太后。

太后私与通,

绝爱之。

有身,

太后恐人知之,

诈卜

当避时,

徙宫居雍。

# src: SHIJI 85.9.5 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.164

# dating: 6220

嫪毐常从,

赏赐甚厚,

事皆决于嫪毐。

嫪毐家僮数千人,

诸客求宦为嫪毐舍人千余人。

# src: SHIJI 85.10.1 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 12; tr. Watson 1993, Qin, p.164

# dating: 6220

始皇七年,

庄襄王母夏太后薨。

孝文王后曰华阳太后,

与孝文王会葬寿陵。

夏太后子庄襄王葬芷阳,

# src: SHIJI 85.10.2 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 12; tr. Watson 1993, Qin, p.164

# dating: 6220

故夏太后独别葬杜东,

「东望吾子,

西望吾夫。

后百年,

旁当有万家邑」。

# src: SHIJI 85.11.1 2512; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 13; tr. Watson 1993, Qin, p.164

# dating: 6220

始皇九年,

有告嫪毐实非宦者,

常与太后私乱,

生子二人,

皆匿之。

与太后谋曰

「王即薨,

以子为后」。

于是秦王下吏治,

具得情实,

事连相国吕不韦。

# src: SHIJI 85.11.2 2512; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 13; tr. Watson 1993, Qin, p.164

# dating: 6220

九月,

夷嫪毐三族,

杀太后所生两子,

而遂迁太后于雍。

诸嫪毐舍人皆没其家

而迁之蜀。

王欲诛相国,

为其奉先王功大,

及宾客辩士

为游说者众,

王不忍致法。

# src: SHIJI 85.12.1 2512; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.164

# dating: 6220

秦王十年十月,

免相国吕不韦。

及齐人茅焦说秦王,

秦王乃迎太后于雍,

归复咸阳,

而出文信侯

就国河南。

# src: SHIJI 85.13.1 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165

# dating: 6220

岁余,

诸侯宾客使者

相望于道,

请文信侯。

秦王恐其为变,

乃赐文信侯书曰:

# src: SHIJI 85.13.2 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165

# dating: 6220

「君何功于秦?

秦封君河南,

食十万户。

君何亲于秦?

号称仲父。

其与家属

徙处蜀!」

# src: SHIJI 85.13.3 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165

# dating: 6220

吕不韦自度稍侵,

恐诛,

乃饮酖而死。

秦王所加怒吕不韦、嫪毐皆已死,

乃皆复归嫪毐舍人迁蜀者。

# src: SHIJI 85.14.1 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165

# dating: 6220

始皇十九年,

太后薨,

谥为帝太后,

与庄襄王会葬阳。

# src: SHIJI 85.15.1 251314; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 15; tr. Watson 1993, Qin, p.165

# dating: 6220

太史公曰:

不韦及嫪毐贵,

封号文信侯。

人之告嫪毐,

毐闻之。

秦王验左右,

未发。

上之雍郊,

# src: SHIJI 85.15.2 251314; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 15; tr. Watson 1993, Qin, p.165

# dating: 6220

毐恐

祸起,乃与党谋,

矫太后玺

发卒以反蕲年宫。

发吏攻毐,

毐败亡走,

追斩之好畤,

遂灭其宗。

而吕不韦由此绌矣。

孔子之所谓

「闻」者,

其吕子乎?

# src: SHIJI 86.1.1 2515; Wang Liqi 1945 ; Takigawa 2; tr. DolbyScott 1974, p.131

# dating: 6220

史记》其他篇章