吕不韦列传第二十五
吕不韦者,
阳翟大贾人也。
往来贩贱卖贵,
家累千金。
# src: SHIJI 85.1.2 2505; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 2; tr. Watson 1993, Qin, p.159
# dating: 6220
秦昭王四十年,
太子死。
其四十二年,
以其次子安国君为太子。
安国君有子二十余人。
安国君有所甚爱姬,
立以为正夫人,
号曰华阳夫人。
华阳夫人无子。
# src: SHIJI 85.1.3 2505; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 2; tr. Watson 1993, Qin, p.159
# dating: 6220
安国君中男名子楚,
子楚母曰夏姬,
毋爱。
子楚为秦质子于赵。
秦数攻赵,
赵不甚礼子楚。
# src: SHIJI 85.2.1 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.159
# dating: 6220
子楚,
秦诸庶孼孙,
质于诸侯,
车乘进用不饶,
居处困,
不得意。
吕不韦贾邯郸,
见而怜之,
曰
「此奇货可居」。
# src: SHIJI 85.2.2 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.159
# dating: 6220
乃往见子楚,
说曰:
「吾能大子之门。」
子楚笑曰:
「且自大君之门,
而乃大吾门!」
吕不韦曰:「子不知也,
吾门待子门而大。」
子楚心知所谓,
乃引与坐,
深语。
# src: SHIJI 85.2.3 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160
# dating: 6220
吕不韦曰:
「秦王老矣,
安国君得为太子。
窃闻安国君爱幸华阳夫人,
华阳夫人无子,
能立适嗣者独华阳夫人耳。
今子兄弟二十余人,
子又居中,
# src: SHIJI 85.2.4 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160
# dating: 6220
不甚见幸,
久质诸侯。
即大王薨,
安国君立为王,
则子毋几得
与长子及诸子
旦暮在前者争为太子矣。」
# src: SHIJI 85.2.5 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160
# dating: 6220
子楚曰:「然。
为之柰何?」
吕不韦曰:
「子贫,
客于此,
非有以奉献于亲
及结宾客也。
# src: SHIJI 85.2.6 2506; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 3; tr. Watson 1993, Qin, p.160
# dating: 6220
不韦虽贫,
请以千金
为子西游,
事安国君及华阳夫人,
立子为适嗣。」
子楚乃顿首曰:
「必如君策,
请得分秦国
与君共之。」
# src: SHIJI 85.3.1 250708; Wang Liqi 1937 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.160
# dating: 6220
吕不韦乃以五百金
与子楚,
为进用,
结宾客;
而复以五百金买奇物
玩好,
自奉而西游秦,
# src: SHIJI 85.3.2 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.160
# dating: 6220
求见华阳夫人姊,
而皆以其物献华阳夫人。
因言子楚贤智,
结诸侯宾客
徧天下,
常曰
「楚也以夫人为天,
日夜泣思
太子及夫人」。
# src: SHIJI 85.3.3 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.160
# dating: 6220
夫人大喜。
不韦因使其姊说夫人曰:
「吾闻之,
以色事人者,
色衰而爱弛。
# src: SHIJI 85.3.4 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161
# dating: 6220
今夫人事太子,
甚爱而无子,
不以此时蚤自结于诸子中贤孝者,
举立以为适
而子之,
夫在则重尊,
夫百岁之后,
所子者为王,
终不失势,
# src: SHIJI 85.3.5 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161
# dating: 6220
此所谓
一言而万世之利也。
不以繁华时树本,
即色衰爱弛后,
虽欲开一语,
尚可得乎?
# src: SHIJI 85.3.6 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161
# dating: 6220
今子楚贤,
而自知中男也,
次不得为适,
其母又不得幸,
自附夫人,
夫人诚以此时
拔以为适,
夫人则竟世
而宠于秦矣。」
# src: SHIJI 85.3.7 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161
# dating: 6220
华阳夫人以为然,
承太子闲,
从容言子楚质于赵者
绝贤,
来往者皆称誉之。
# src: SHIJI 85.3.8 250708; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 5; tr. Watson 1993, Qin, p.161
# dating: 6220
乃因涕泣曰:
「妾幸得充后宫,
不幸无子,
愿得子楚立以为适嗣,
以托妾身。」
安国君许之,
乃与夫人刻玉符,
约以为适嗣。
安国君及夫人因厚餽遗子楚,
而请吕不韦傅之,
子楚以此名誉益盛
于诸侯。
# src: SHIJI 85.4.1 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 7; tr. Watson 1993, Qin, p.161
# dating: 6220
吕不韦取邯郸诸姬
绝好善舞者与居,
知有身。
子楚从不韦饮,
见而说之,
因起为寿,
请之。
# src: SHIJI 85.4.2 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 7; tr. Watson 1993, Qin, p.162
# dating: 6220
吕不韦怒,
念业已破家为子楚,
欲以钓奇,
乃遂献其姬。
姬自匿有身,
至大期时,
生子政。
子楚遂立姬为夫人。
# src: SHIJI 85.5.1 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162
# dating: 6220
秦昭王五十年,
使王𬺈围邯郸,
急,
赵欲杀子楚。
子楚与吕不韦谋,
行金六百斤予
守者吏,
# src: SHIJI 85.5.2 2508; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162
# dating: 6220
得脱,
亡赴秦军,
遂以得归。
赵欲杀子楚妻子,
子楚夫人赵豪家女也,
得匿,
以故母子竟得活。
# src: SHIJI 85.5.3 2509; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162
# dating: 6220
秦昭王五十六年,
薨,
太子安国君立为王,
华阳夫人为王后,
子楚为太子。
赵亦奉子楚夫人
及子政归秦。
# src: SHIJI 85.6.1 2509; Wang Liqi 1938 ; Takigawa 8; tr. Watson 1993, Qin, p.162
# dating: 6220
秦王立一年,薨,
谥为孝文王。
太子子楚代立,
是为庄襄王。
庄襄王所母华阳后
为华阳太后,
真母夏姬
尊以为夏太后。
庄襄王元年,
以吕不韦为丞相,
封为文信侯,
食河南雒阳十万户。
# src: SHIJI 85.7.1 250910; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.162
# dating: 6220
庄襄王即位三年,薨,
太子政立为王,
尊吕不韦为相国,
号称
「仲父」。
秦王年少,
太后
时时窃私通吕不韦。
不韦家僮万人。
# src: SHIJI 85.8.1 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.162
# dating: 6220
当是时,
魏有信陵君,
楚有春申君,
赵有平原君,
齐有孟尝君,
皆下士喜宾客以相倾。
# src: SHIJI 85.8.2 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.163
# dating: 6220
吕不韦以秦之彊,
羞不如,
亦招致士,
厚遇之,
至食客三千人。
# src: SHIJI 85.8.3 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.163
# dating: 6220
是时
诸侯多辩士,
如荀卿之徒,
著书布天下。
吕不韦乃使其客人
人着所闻,
集论以为
八览、六论、
十二纪,
二十余万言。
# src: SHIJI 85.8.4 2510; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 9; tr. Watson 1993, Qin, p.163
# dating: 6220
以为备天地
万物古今之事,
号曰《吕氏春秋》。
布咸阳市门,
悬千金其上,
延诸侯游士宾客
有能增损一字者予千金。
# src: SHIJI 85.9.1 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.163
# dating: 6220
始皇帝益壮,
太后淫不止。
吕不韦恐觉
祸及己,
乃私求大阴人嫪毐
以为舍人,
# src: SHIJI 85.9.2 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.163
# dating: 6220
时纵倡乐,
使毐以其阴关桐轮而行,
令太后闻之,
以啗太后。
太后闻,
果欲私得之。
# src: SHIJI 85.9.3 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.163
# dating: 6220
吕不韦乃进嫪毐,
诈令人以腐罪告之。
不韦又阴谓太后曰:
「可事诈腐,
则得给事中。」
太后乃阴厚赐主腐者吏,
诈论之,
拔其须眉为宦者,
# src: SHIJI 85.9.4 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.164
# dating: 6220
遂得侍太后。
太后私与通,
绝爱之。
有身,
太后恐人知之,
诈卜
当避时,
徙宫居雍。
# src: SHIJI 85.9.5 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 11; tr. Watson 1993, Qin, p.164
# dating: 6220
嫪毐常从,
赏赐甚厚,
事皆决于嫪毐。
嫪毐家僮数千人,
诸客求宦为嫪毐舍人千余人。
# src: SHIJI 85.10.1 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 12; tr. Watson 1993, Qin, p.164
# dating: 6220
始皇七年,
庄襄王母夏太后薨。
孝文王后曰华阳太后,
与孝文王会葬寿陵。
夏太后子庄襄王葬芷阳,
# src: SHIJI 85.10.2 2511; Wang Liqi 1939 ; Takigawa 12; tr. Watson 1993, Qin, p.164
# dating: 6220
故夏太后独别葬杜东,
曰
「东望吾子,
西望吾夫。
后百年,
旁当有万家邑」。
# src: SHIJI 85.11.1 2512; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 13; tr. Watson 1993, Qin, p.164
# dating: 6220
始皇九年,
有告嫪毐实非宦者,
常与太后私乱,
生子二人,
皆匿之。
与太后谋曰
「王即薨,
以子为后」。
于是秦王下吏治,
具得情实,
事连相国吕不韦。
# src: SHIJI 85.11.2 2512; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 13; tr. Watson 1993, Qin, p.164
# dating: 6220
九月,
夷嫪毐三族,
杀太后所生两子,
而遂迁太后于雍。
诸嫪毐舍人皆没其家
而迁之蜀。
王欲诛相国,
为其奉先王功大,
及宾客辩士
为游说者众,
王不忍致法。
# src: SHIJI 85.12.1 2512; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.164
# dating: 6220
秦王十年十月,
免相国吕不韦。
及齐人茅焦说秦王,
秦王乃迎太后于雍,
归复咸阳,
而出文信侯
就国河南。
# src: SHIJI 85.13.1 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165
# dating: 6220
岁余,
诸侯宾客使者
相望于道,
请文信侯。
秦王恐其为变,
乃赐文信侯书曰:
# src: SHIJI 85.13.2 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165
# dating: 6220
「君何功于秦?
秦封君河南,
食十万户。
君何亲于秦?
号称仲父。
其与家属
徙处蜀!」
# src: SHIJI 85.13.3 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165
# dating: 6220
吕不韦自度稍侵,
恐诛,
乃饮酖而死。
秦王所加怒吕不韦、嫪毐皆已死,
乃皆复归嫪毐舍人迁蜀者。
# src: SHIJI 85.14.1 2513; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 14; tr. Watson 1993, Qin, p.165
# dating: 6220
始皇十九年,
太后薨,
谥为帝太后,
与庄襄王会葬阳。
# src: SHIJI 85.15.1 251314; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 15; tr. Watson 1993, Qin, p.165
# dating: 6220
太史公曰:
不韦及嫪毐贵,
封号文信侯。
人之告嫪毐,
毐闻之。
秦王验左右,
未发。
上之雍郊,
# src: SHIJI 85.15.2 251314; Wang Liqi 1940 ; Takigawa 15; tr. Watson 1993, Qin, p.165
# dating: 6220
毐恐
祸起,乃与党谋,
矫太后玺
发卒以反蕲年宫。
发吏攻毐,
毐败亡走,
追斩之好畤,
遂灭其宗。
而吕不韦由此绌矣。
孔子之所谓
「闻」者,
其吕子乎?
# src: SHIJI 86.1.1 2515; Wang Liqi 1945 ; Takigawa 2; tr. DolbyScott 1974, p.131
# dating: 6220