汉语典

大宛列传第六十三

大宛之迹,

见自张骞。

张骞,汉中人。

建元中为郎。

是时天子问匈奴

降者,

皆言匈奴

破月氏王,

以其头为饮器,

# src: SHIJI 123.1.2 3157; Wang Liqi 2591;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.231

# dating: 6220

月氏遁逃

而常怨仇匈奴,

无与共击之。

汉方欲事减胡,

闻此言,

因欲通使。

# src: SHIJI 123.1.3 3157; Wang Liqi 2591;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.231

# dating: 6220

道必更匈奴中,

乃募

能使者。

骞以郎应募,

使月氏,

与堂邑氏故胡奴

甘父俱出陇西。

经匈奴,

匈奴得之,

传诣单于。

# src: SHIJI 123.1.4 3157; Wang Liqi 2591;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.231

# dating: 6220

单于留之,

曰︰

「月氏在吾北,

汉何以得往使,

吾欲使越,

汉肯听我乎?」

留骞十余岁,

与妻,

有子,

然骞持汉节不失。

# src: SHIJI 123.2.1 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232

# dating: 6220

居匈奴中,

益宽,

骞因与其属

亡乡月氏,

西走数十日

至大宛。

# src: SHIJI 123.2.2 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232

# dating: 6220

大宛闻汉之饶财,

欲通

不得,

见骞,

喜,

问曰︰「若欲何之?」

骞曰︰

# src: SHIJI 123.2.3 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232

# dating: 6220

「为汉使月氏,

而为匈奴所闭道。

今亡,

唯王使人导送我。

诚得至,

反汉,

汉之赂遗王财不可胜言。」

大宛以为然,

遣骞,

为发导绎,

抵康居,

康居传致大月氏。

# src: SHIJI 123.2.4 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232

# dating: 6220

大月氏王已为胡所杀,

立其太子为王。

既臣大夏而居,

地肥饶,

少寇,

志安乐,

又自以远汉,

殊无报胡之心。

骞从月氏至大夏,

竟不能得月氏要领。

# src: SHIJI 123.3.1 3159; Wang Liqi 2592;Takigawa 5; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232

# dating: 6220

留岁余,

还,

并南山,

欲从羌中归,

复为匈奴所得。

留岁余,

# src: SHIJI 123.3.2 3159; Wang Liqi 2592;Takigawa 5; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232

# dating: 6220

单于死,

左谷蠡王攻其太子

自立,

国内乱,

骞与胡妻及堂邑父

俱亡归汉。

汉拜骞为太中大夫,

堂邑父为奉使君。

# src: SHIJI 123.4.1 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233

# dating: 6220

骞为人彊力,

宽大信人,

蛮夷爱之。

堂邑父故胡人,

善射,

穷急射禽兽

给食。

初,

骞行时百余人,

去十三岁,

唯二人得还。

# src: SHIJI 123.5.1 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233

# dating: 6220

𬸣身所至者大宛、

大月氏、大夏、康居,

而传闻

其旁大国五六,

具为天子言之。

曰:

# src: SHIJI 123.6.1 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233

# dating: 6220

大宛在匈奴西南,

在汉正西,去汉可万里。

其俗土着,

耕田,

田稻麦。

有蒲陶酒。

# src: SHIJI 123.6.2 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233

# dating: 6220

多善马,

马汗血,

其先天马子也。

有城郭屋室。

其属邑大小七十余城,

众可数十万。

其兵弓矛骑射。

# src: SHIJI 123.6.3 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233

# dating: 6220

其北则康居,

西则大月氏,

西南则大夏,

东北则乌孙,

东则扜罙、于窴。

于窴之西,

则水皆西流,

注西海;

其东水东流,

注盐泽。

# src: SHIJI 123.6.4 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233

# dating: 6220

盐泽潜行地下,

其南则河源出焉。

多玉石,

河注中国。

而楼兰、姑师邑有城郭,

临盐泽。

盐泽去长安可五千里。

匈奴右方居

盐泽以东,

至陇西长城,

南接羌,

鬲汉道焉。

# src: SHIJI 123.7.1 3161; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233

# dating: 6220

乌孙在大宛东北可二千里,

行国,

随畜,

与匈奴同俗。

控弦者数万,

敢战。

故服匈奴,

及盛,

取其羁属,

不肯往朝会焉。

# src: SHIJI 123.8.1 3161; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234

# dating: 6220

康居在大宛西北可二千里,

行国,

与月氏大同俗。

控弦者八九万人。

与大宛邻国。国小,

南羁事月氏,

东羁事匈奴。

# src: SHIJI 123.9.1 3161; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234

# dating: 6220

奄蔡在康居西北可二千里,

行国,

与康居大同俗。

控弦者十余万。

临大泽,无崖,

盖乃北海云。

# src: SHIJI 123.10.1 316162; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234

# dating: 6220

大月氏在大宛西可二三千里,

居妫水北。

其南则大夏,

西则安息,

北则康居。

行国也,

随畜移徙,

与匈奴同俗。

# src: SHIJI 123.10.2 316162; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234

# dating: 6220

控弦者可一二十万。

故时彊,

轻匈奴,

及冒顿立,

攻破月氏,

至匈奴老上单于,

杀月氏王,

以其头为饮器。

# src: SHIJI 123.10.3 316162; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234

# dating: 6220

始月氏居

敦煌、祁连闲,

及为匈奴所败,

乃远去,

过宛,

西击大夏而臣之,

遂都妫水北,为王庭。

其余小众不能去者,

保南山羌,

号小月氏。

# src: SHIJI 123.11.1 3162; Wang Liqi 2593;Takigawa 11; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235

# dating: 6220

安息在大月氏西可数千里。

其俗土着,

耕田,

田稻麦,

蒲陶酒。

城邑如大宛。

其属小大数百城,

地方数千里,

最为大国。

临妫水,

# src: SHIJI 123.11.2 3162; Wang Liqi 2593;Takigawa 11; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235

# dating: 6220

有市,

民商贾用车及船,

行旁国或数千里。

以银为钱,

钱如其王面,

王死辄更钱,

效王面焉。

画革旁行以为书记。

其西则条枝,

北有奄蔡、黎轩。

# src: SHIJI 123.12.1 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 13; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235

# dating: 6220

条枝在安息西数千里,

临西海。

暑湿。

耕田,

田稻。

有大鸟,

卵如瓮。

人众甚多,

往往有小君长,

# src: SHIJI 123.12.2 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 13; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235

# dating: 6220

而安息役属之,

以为外国。

国善眩。

安息长老传闻

条枝有弱水、

西王母,

而未尝见。

# src: SHIJI 123.13.1 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 14; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235

# dating: 6220

大夏在大宛西南二千余里

妫水南。

其俗土着,

有城屋,

与大宛同俗。

无大王君长,

往往城邑置小长。

# src: SHIJI 123.13.2 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 14; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235

# dating: 6220

其兵弱,

畏战。

善贾市。

及大月氏西徙,

攻败之,

皆臣畜大夏。

大夏民多,

可百余万。

其都曰蓝市城,

有市贩贾诸物。

其东南有身毒国。

# src: SHIJI 123.14.1 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236

# dating: 6220

骞曰︰「臣在大夏时,

见邛竹杖、

蜀布。

问曰︰『安得此?』

大夏国人曰︰

『吾贾人往市之身毒。

身毒在大夏东南可数千里。

其俗土着,

大与大夏同,

而卑湿暑热云。

其人民乘象以战。

其国临大水焉。』

# src: SHIJI 123.14.2 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236

# dating: 6220

以骞度之,

大夏去汉万二千里,居汉西南。

今身毒国又居

大夏东南数千里,

有蜀物,

此其去蜀不远矣。

今使大夏,

从羌中,险,

羌人恶之;

少北,

则为匈奴所得;

从蜀宜径,

又无寇。」

# src: SHIJI 123.14.3 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236

# dating: 6220

天子既闻大宛及大夏、

安息之属皆大国,

多奇物,

土着,

颇与中国同业,

而兵弱,

贵汉财物;

# src: SHIJI 123.14.4 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236

# dating: 6220

其北有大月氏、

康居之属,

兵彊,

可以赂遗设利朝也。

且诚得而以义属之,

刖广地万里,

重九译,

致殊俗,

威德徧于四海。

# src: SHIJI 123.14.5 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236

# dating: 6220

天子欣然,

以骞言为然,

乃令骞因蜀犍为

发闲使,

四道并出:

出駹,

出冉,

出徙,

出邛、僰,

皆各行一二千里。

其北方闭氐、筰,

南方闭巂、昆明。

# src: SHIJI 123.14.6 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237

# dating: 6220

昆明之属无君长,

善寇盗,

辄杀略汉使,

终莫得通。

然闻其西可千余里

有乘象国,名曰滇越,

而蜀贾

奸出物者或至焉,

# src: SHIJI 123.14.7 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237

# dating: 6220

于是汉以求大夏道

始通滇国。

初,

汉欲通西南夷,

费多,

道不通,

罢之。

及张骞言可以

通大夏,

乃复事西南夷。

# src: SHIJI 123.15.1 3167; Wang Liqi 2595;Takigawa 18; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237

# dating: 6220

骞以校尉

从大将军

击匈奴,

知水草处,

军得以不乏,

乃封骞为博望侯。

是岁元朔六年也。

# src: SHIJI 123.15.2 3167; Wang Liqi 2595;Takigawa 18; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237

# dating: 6220

其明年,

骞为卫尉,

与李将军

俱出右北平击匈奴。

匈奴围李将军,

军失亡多;

而骞后期

当斩,

赎为庶人。

# src: SHIJI 123.15.3 3167; Wang Liqi 2595;Takigawa 18; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237

# dating: 6220

是岁汉遣骠骑

破匈奴西域数万人,

至祁连山。

其明年,

浑邪王率其民降汉,

而金城、河西西并南山

至盐泽空无匈奴。

匈奴时有候者到,

而希矣。

其后二年,

汉击走单于于幕北。

# src: SHIJI 123.16.1 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237

# dating: 6220

是后天子数问

骞大夏之属。

骞既失侯,

因言曰︰

「臣居匈奴中,

闻乌孙王号昆莫,

昆莫之父,

匈奴西边小国也。

# src: SHIJI 123.16.2 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238

# dating: 6220

匈奴攻杀其父,

而昆莫生弃于野。

乌嗛肉蜚其上,

狼往乳之。

单于怪

以为神,

而收长之。

及壮,

使将兵,

数有功,

# src: SHIJI 123.16.3 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238

# dating: 6220

单于复以其父之民

予昆莫,

令长守于西城域。

昆弟收养其民,

攻旁小邑,

控弦数万,

习攻战。

单于死,

# src: SHIJI 123.16.4 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238

# dating: 6220

昆莫乃率其众远徙,

中立,

不肯朝会匈奴。

匈奴遣奇兵击,

不胜,

以为神而远之,

因羁属之,

不大攻。

# src: SHIJI 123.16.5 3168; Wang Liqi 2596;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238

# dating: 6220

今单于新困于汉,

而故浑邪地空无人。

蛮夷俗贪汉财物,

今诚以此时

而厚币赂乌孙,

招以益东,

居故浑邪之地,

与汉结昆弟,

其势宜听,

# src: SHIJI 123.16.6 3168; Wang Liqi 2596;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238

# dating: 6220

则是断匈奴右臂也。

既连乌孙,

自其西大夏之属

皆可招来

而为外臣。」

# src: SHIJI 123.16.7 3168; Wang Liqi 2596;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238

# dating: 6220

天子以为然,

拜骞为中郎将,

将三百人,

马各二匹,

牛羊以万数,

赍金币帛直数千巨万,

多持节

副使,

道可使,使遗之他旁国。

# src: SHIJI 123.17.1 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

骞既至乌孙,

乌孙王昆莫

见汉使如单于礼,

骞大惭,

知蛮夷贪,

乃曰︰

「天子致赐,

王不拜则还赐。」

# src: SHIJI 123.17.2 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

昆莫起拜赐,

其他如故。

骞谕使指曰︰

「乌孙能东

居浑邪地,

则汉遣翁主

为昆莫夫人。」

# src: SHIJI 123.17.3 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

乌孙国分,

王老,

而远汉,

未知其大小,

素服属匈奴日久矣,

且又近之,

# src: SHIJI 123.17.4 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

其大臣皆畏胡,

不欲移徙,

王不能专制。

骞不得其要领。

昆莫有十余子,

其中子曰大禄,

彊,

善将众,

# src: SHIJI 123.17.5 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

将众别居

万余骑。

大禄兄为太子,

太子有子曰岑娶,

而太子蚤死。

临死谓其父昆莫曰︰

「必以岑娶为太子,

无令他人代之。」

昆莫哀而许之,

卒以岑娶为太子。

# src: SHIJI 123.17.6 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

大禄怒其不得代太子也,

乃收其诸昆弟,

将其众畔,

谋攻岑娶及昆莫。

昆莫老,

常恐大禄杀岑娶,

予岑娶万余骑

别居,

而昆莫有万余骑自备,

# src: SHIJI 123.17.7 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

国众

分为三,

而其大总取羁属昆莫,

昆莫亦以此

不敢专约于骞。

# src: SHIJI 123.18.1 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 21; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

骞因分遣副使使大宛、

康居、

大月氏、

大夏、

安息、身毒、

于窴、扜罙及诸旁国。

# src: SHIJI 123.19.1 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239

# dating: 6220

乌孙发导译送骞

还,

骞与乌孙遣使数十人,

马数十匹

报谢,

因令窥汉,

知其广大。

# src: SHIJI 123.20.1 316869; Wang Liqi 2597;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

骞还到,

拜为大行,

列于九卿。

岁余,

卒。

# src: SHIJI 123.21.1 316869; Wang Liqi 2597;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

乌孙使既见汉人众富厚,

归报其国,

其国乃益重汉。

其后岁余,

骞所遣使通大夏之属者

皆颇与其人俱来,

于是西北国始通

于汉矣。

# src: SHIJI 123.21.2 316869; Wang Liqi 2597;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

然张骞凿空,

其后使往者

皆称博望侯,

以为质于外国,

外国由此信之。

# src: SHIJI 123.22.1 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 23; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

自博望侯骞死后,

匈奴闻汉通乌孙,

怒,

欲击之。

及汉使乌孙,

若出其南,

抵大宛、大月氏相属,

# src: SHIJI 123.22.2 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 23; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

乌孙乃恐,

使使献马,

愿得尚汉女翁主

为昆弟。

天子问群臣议计,

皆曰

「必先纳聘,

然后乃遣女」。

# src: SHIJI 123.23.1 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

初,

天子发书《易》,

「神马当从西北来」。

得乌孙马好,

名曰「天马」。

# src: SHIJI 123.23.2 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

及得大宛汗血马,

益壮,

更名乌孙马曰

「西极」,

名大宛马曰

「天马」云。

而汉始筑令居以西,

初置酒泉郡

以通西北国。

因益发使抵安息、

# src: SHIJI 123.23.3 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240

# dating: 6220

奄蔡、

黎轩、

条枝、身毒国。

而天子好宛马,

使者相望于道。

诸使外国一辈大者

数百,

少者百余人,

人所赍操

大放博望侯时。

其后益习而衰少焉。

# src: SHIJI 123.23.4 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241

# dating: 6220

汉率一岁中

使多者十余,少者五六辈,

远者八九岁,

近者数岁而反。

# src: SHIJI 123.24.1 317071; Wang Liqi 2597;Takigawa 25; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241

# dating: 6220

是时汉既灭越,

而蜀、西南夷皆震,

请吏入朝。

于是置益州、越巂、

牂柯、

沈黎、汶山郡,

欲地接以前

通大夏。

# src: SHIJI 123.24.2 317071; Wang Liqi 2597;Takigawa 25; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241

# dating: 6220

乃遣使柏始昌、吕越人等

岁十余辈,

出此初郡抵大夏,

皆复闭昆明,

为所杀,夺币财,

终莫能通至大夏焉。

于是汉发三辅罪人,

因巴蜀士数万人,

遣两将军郭昌、

卫广等

往击昆明之遮汉使者,

# src: SHIJI 123.24.3 317071; Wang Liqi 2598;Takigawa 25; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241

# dating: 6220

斩首虏数万人

而去。

其后遣使,

昆明复为寇,

竟莫能得通。

而北道酒泉抵大夏,

使者既多,

而外国益厌汉币,

不贵其物。

# src: SHIJI 123.25.1 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241

# dating: 6220

自博望侯开外国道

以尊贵,

其后从吏卒

皆争上书

言外国奇怪利害,

求使。

天子为其绝远,

非人所乐往,

听其言,

予节,

# src: SHIJI 123.25.2 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241

# dating: 6220

募吏民毋问所从来,

为具备人众遣之,

# i#[2 lines above]

以广其道。

来还

不能毋侵盗币物,

及使失指,

# src: SHIJI 123.25.3 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242

# dating: 6220

天子为其习之,

辄覆案致重罪,

以激怒令赎,

复求使。

使端无穷,

而轻犯法。

# src: SHIJI 123.25.4 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242

# dating: 6220

其吏卒亦辄复

盛推外国所有,

言大者予节,

言小者为副,

故妄言无行之徒

皆争效之。

其使皆贫人子,

私县官赍物,

欲贱市

以私其利外国。

# src: SHIJI 123.25.5 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242

# dating: 6220

外国亦厌使

人人有言轻重,

度汉兵远不能至,

而禁其食物

以苦汉使。

汉使乏绝积怨,

至相攻击。

而楼兰、姑师小国耳,

当空道,

攻劫汉吏王恢等

尤甚。

# src: SHIJI 123.25.6 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242

# dating: 6220

而匈奴奇兵时时

遮击使西国者。

使者争徧言

外国灾害,

皆有城邑,

兵弱易击。

# src: SHIJI 123.25.7 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242

# dating: 6220

于是天子

以故遣从骠侯破奴

将属国骑及郡兵数万,

至匈河水,

欲以击胡,

胡皆去。

# src: SHIJI 123.25.8 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243

# dating: 6220

其明年,

击姑师,

破奴与轻骑七百余

先至,

虏楼兰王,

遂破姑师。

因举兵威以困乌孙、

大宛之属。

# src: SHIJI 123.25.9 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243

# dating: 6220

还,

封破奴为浞野侯。

王恢数使,

为楼兰所苦,

言天子,

天子发兵

令恢佐破奴

击破之,

封恢为浩侯。

于是酒泉列亭鄣

至玉门矣。

# src: SHIJI 123.26.1 3172; Wang Liqi 2599;Takigawa 28; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243

# dating: 6220

乌孙以千匹马

聘汉女,

汉遣宗室女江都翁主

往妻乌孙,

乌孙王昆莫以为右夫人。

匈奴亦遣女妻昆莫,

昆莫以为左夫人。

昆莫曰「我老」,

乃令其孙岑娶妻翁主。

乌孙多马,

其富人至有四五千匹马。

# src: SHIJI 123.27.1 317273; Wang Liqi 2599;Takigawa 28; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243

# dating: 6220

初,

汉使至安息,

安息王令将二万骑

迎于东界。

东界去王都数千里。

行比至,

过数十城,

人民相属甚多。

# src: SHIJI 123.27.2 317273; Wang Liqi 2599;Takigawa 28; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243

# dating: 6220

汉使还,

而后发使随汉使

来观汉广大,

以大鸟卵

及黎轩善眩人献于汉。

及宛西小国驩潜、大益,

宛东姑师、

扜罙、苏薤之属,

皆随汉使献见天子。

天子大悦。

# src: SHIJI 123.28.1 3173; Wang Liqi 2599;Takigawa 29; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243

# dating: 6220

而汉使穷河源,

河源出于窴,

其山多玉石,

采来,

天子案古图书,

名河所出山

曰昆仑云。

# src: SHIJI 123.29.1 317374; Wang Liqi 2599;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244

# dating: 6220

是时上方数巡狩海上,

乃悉从外国客,

大都多人则过之,

散财帛以赏赐,

厚具以饶给之,

以览示汉富厚焉。

# src: SHIJI 123.29.2 317374; Wang Liqi 2599;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244

# dating: 6220

于是大觳抵,

出奇戏诸怪物,

多聚观者,

行赏赐,

酒池肉林,

令外国客徧观名各

仓库府藏之积,

见汉之广大,

倾骇之。

# src: SHIJI 123.29.3 317374; Wang Liqi 2599;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244

# dating: 6220

及加其眩者之工,

而觳抵奇戏

岁增变,

甚盛益兴,自此始。

# src: SHIJI 123.30.1 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244

# dating: 6220

西北外国使,

更来更去。

宛以西,

皆自以远,

尚骄恣晏然,

未可诎以礼

羁縻而使也。

# src: SHIJI 123.30.2 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244

# dating: 6220

自乌孙西至安息,

以近匈奴,

匈奴困月氏也,

匈奴使

持单于一信,

则国国传送食,

不敢留苦;

# src: SHIJI 123.30.3 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244

# dating: 6220

及至汉使,

非出币帛不得食,

不市畜

不得骑用。

所以然者,

远汉,

而汉多财物,

故必市乃得所欲,

# src: SHIJI 123.30.4 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244

# dating: 6220

然以畏匈奴

于汉使焉。

宛左右以蒲陶为酒,

富人藏酒至万余石,

久者数十岁不败。

# src: SHIJI 123.30.5 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245

# dating: 6220

俗嗜酒,

马嗜苜蓿。

汉使取其实来,

于是天子始种苜蓿、蒲陶

肥饶地。

及天马多,

外国使来众,

则离宫别观旁

尽种蒲萄、苜蓿极望。

# src: SHIJI 123.30.6 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245

# dating: 6220

自大宛以西至安息,

国虽颇异言,

然大同俗,

相知言。

其人皆深眼,

多须䫇,

善市贾,

争分铢。

俗贵女子,

女子所言而丈夫乃决正。

# src: SHIJI 123.30.7 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245

# dating: 6220

其地皆无丝漆,

不知铸钱器。

及汉使亡

卒降,

教铸作他兵器。

得汉黄白金,

辄以为器,

不用为币。

# src: SHIJI 123.31.1 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245

# dating: 6220

而汉使者往既多,

其少从率

多进熟于天子,

言曰︰

「宛有善马在贰师城,

匿不肯与汉使。」

天子既好宛马,

闻之甘心,

使壮士车令

持千金及金马

以请宛王贰师城善马。

# src: SHIJI 123.31.2 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245

# dating: 6220

宛国饶汉物,

相与谋曰︰

「汉去我远,

而盐水中数败,

出其北有胡寇,

出其南乏水草。

# src: SHIJI 123.31.3 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245

# dating: 6220

又且往往

而绝邑,

乏食者多。

汉使数百人为辈来,

而常乏食,

死者过半,

是安能

致大军乎?

无柰我何。

且贰师马,

宛宝马也。」

# src: SHIJI 123.31.4 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245

# dating: 6220

遂不肯予汉使。

汉使怒,

妄言,

椎金马而去。

宛贵人怒曰︰

「汉使至轻我!」

遣汉使去,

令其东边郁成遮

攻杀汉使,

取其财物。

# src: SHIJI 123.31.5 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246

# dating: 6220

于是天子大怒。

诸尝使宛姚定汉等

言兵弱,

诚以汉兵不过三千人,

彊弩射之,

即尽虏破宛矣。

天子已尝使浞野侯攻楼兰,

以七百骑先至,

虏其王,

# src: SHIJI 123.31.6 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246

# dating: 6220

以定汉等言为然,

而欲侯宠姬李氏,

拜李广利为贰师将军,

发属国六千骑,

及郡国恶少年数万人,

以往伐宛。

期至贰师城取善马,

故号「贰师将军」。

# src: SHIJI 123.31.7 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246

# dating: 6220

赵始成为军正,

故浩侯王恢使导军,

而李哆为校尉,

制军事。

是岁太初元年也。

而关东蝗大起,

蜚西至敦煌。

# src: SHIJI 123.32.1 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246

# dating: 6220

贰师将军军既西过盐水,

当道小国

恐,

各坚城守,

不肯给食。

攻之不能下。

下者得食,

不下者数日

则去。

比至郁成,

# src: SHIJI 123.32.2 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247

# dating: 6220

士至者不过数千,

皆饥罢。

攻郁成,

郁成大破之,

所杀伤甚众。

贰师将军与哆、

始成等计︰

「至郁成尚不能举,

况至其王都乎?」

# src: SHIJI 123.32.3 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247

# dating: 6220

引兵而还。

往来二岁。

还至敦煌,

士不过什一二。

使使上书言

「道远多乏食;

且士卒不患战,

患饥。

人少,

不足以拔宛。

愿且罢兵,

益发而复往。」

# src: SHIJI 123.32.4 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247

# dating: 6220

天子闻之,

大怒,

而使使遮玉门,

曰军有敢入者

辄斩之!

贰师恐,

因留敦煌。

# src: SHIJI 123.33.1 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247

# dating: 6220

其夏,

汉亡浞野之兵二万余

于匈奴。

公卿及议者皆愿

罢击宛军,

专力攻胡。

天子已业诛宛,

宛小国而不能下,

则大夏之属轻汉,

# src: SHIJI 123.33.2 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247

# dating: 6220

而宛善马绝不来,

乌孙、仑头易苦汉使矣,

为外国笑。

乃案言伐宛尤不便者邓光等,

赦囚徒材官,

益发恶少年

及边骑,

# src: SHIJI 123.33.3 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247

# dating: 6220

岁余

而出敦煌者六万人,

负私从者不与。

牛十万,

马三万余匹,

驴骡橐它以万数。

多赍粮,

兵弩甚设,

天下骚动,

传相奉伐宛,

# src: SHIJI 123.33.4 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248

# dating: 6220

凡五十余校尉。

宛王城中无井,

皆汲城外流水,

于是乃遣水工

徙其城下水空

以空其城。

# src: SHIJI 123.33.5 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248

# dating: 6220

益发戍甲卒十八万,

酒泉、张掖北,

置居延、休屠

以卫酒泉,

而发天下七科适,

及载糒给贰师。

# src: SHIJI 123.33.6 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248

# dating: 6220

转车人徒相连属

至敦煌。

而拜习马者二人

为执驱校尉,

备破宛

择取其善马云。

# src: SHIJI 123.34.1 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248

# dating: 6220

于是贰师后复行,

兵多,

而所至小国莫不迎,

出食给军。

至仑头,

仑头不下,

攻数日,

屠之。

自此而西,

平行至宛城,

# src: SHIJI 123.34.2 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248

# dating: 6220

汉兵到者三万人。

宛兵迎击汉兵,

汉兵射败之,

宛走入

葆乘其城。

贰师兵欲行攻郁成,

死留行

而令宛益生诈,

# src: SHIJI 123.34.3 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249

# dating: 6220

乃先至宛,

决其水源,

移之,

则宛固

已忧困。

围其城,

攻之四十余日,

其外城坏,

虏宛贵人

勇将煎靡。

# src: SHIJI 123.34.4 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249

# dating: 6220

宛大恐,

走入中城。

宛贵人相与谋曰︰

「汉所为攻宛,

以王毋寡匿善马

而杀汉使。

今杀王毋寡而出善马,

汉兵宜解;

即不解,

乃力战而死,未晚也。」

# src: SHIJI 123.34.5 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249

# dating: 6220

宛贵人皆以为然,

共杀其王毋寡,

持其头遣贵人使贰师,

约曰︰

「汉毋攻我。

我尽出善马,

恣所取,

而给汉军食。

# src: SHIJI 123.34.6 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249

# dating: 6220

即不听,

我尽杀善马,

而康居之救且至。

至,

我居内,

康居居外,与汉军战。

汉军熟计之,

何从?」

# src: SHIJI 123.34.7 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249

# dating: 6220

是时康居候视汉兵,

汉兵尚盛,

不敢进。

贰师与赵始成、

李哆等计︰

「闻宛城中

新得秦人,

知穿井,

# src: SHIJI 123.34.8 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249

# dating: 6220

而其内食尚多。

所为来,

诛首恶者毋寡。

毋寡头已至,

如此而不许解兵,

则坚守,

而康居候汉罢

而来救宛,

破汉军必矣。」

# src: SHIJI 123.34.9 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249

# dating: 6220

军吏皆以为然,

许宛之约。

宛乃出其善马,

令汉自择之,

而多出食食给汉军。

# src: SHIJI 123.35.1 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250

# dating: 6220

汉军取其善马数十匹,

中马以下牡牝三千余匹,

而立宛贵人之故待遇汉使善者名昩蔡以为宛王,

与盟而罢兵。

终不得入中城。

乃罢而引归。

初,贰师起敦煌西,

以为人多,

道上国不能食,

乃分为数军,

从南北道。

校尉王申生、

故鸿胪壶充国等千余人,

别到郁成。

# src: SHIJI 123.35.2 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250

# dating: 6220

郁成城守,

不肯给食其军。

王申生去大军二百里,

(侦)偩而轻之,

责郁成。

郁成食不肯出,

窥知申生军

日少,

晨用三千人攻,

戮杀申生等,

军破,

# src: SHIJI 123.35.3 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250

# dating: 6220

数人脱亡,

走贰师。

贰师令

搜粟都尉上官桀

往攻破郁成。

郁成王亡走康居,

桀追至康居。

# src: SHIJI 123.35.4 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250

# dating: 6220

康居闻汉已破宛,

乃出郁成王予桀,

桀令四骑士缚

守诣大将军。

四人相谓曰︰

「郁成王汉国所毒,

今生将去,

卒失大事。」

# src: SHIJI 123.35.5 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250

# dating: 6220

欲杀,

莫敢先击。

上邽骑士赵弟

最少,

拔剑击之,

斩郁成王,

赍头。

弟、桀

等逐及大将军。

# src: SHIJI 123.36.1 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250

# dating: 6220

初,

贰师后行,

天子使使告乌孙,

大发兵并力击宛。

乌孙发二千骑往,

持两端,

不肯前。

# src: SHIJI 123.36.2 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251

# dating: 6220

贰师将军之东,

诸所过小国

闻宛破,

皆使其子弟从军

入献,

见天子,

因以为质焉。

# src: SHIJI 123.36.3 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251

# dating: 6220

贰师之伐宛也,

而军正赵始成力战,

功最多;

及上官桀

敢深入,

李哆为谋计,

军入玉门者

万余人,

军马千余匹。

# src: SHIJI 123.36.4 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251

# dating: 6220

贰师后行,

军非乏食,

战死不能多,

而将吏贪,

多不爱士卒,

侵牟之,

以此物故众。

# src: SHIJI 123.36.5 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251

# dating: 6220

天子为万里而伐宛,

不录过,

封广利为海西侯。

又封身斩郁成王者骑士赵弟

为新畤侯。

军正赵始为光禄大夫,

上官桀为少府,

李哆为上党太守。

# src: SHIJI 123.36.5 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251

# dating: 6220

军官吏

为九卿者三人,

诸侯相、郡守、

二千石者百余人,

千石以下千余人。

奋行者

官过其望,

以适过行者

皆绌其劳。

士卒赐直四万金。

伐宛再反,

凡四岁而得罢焉。

# src: SHIJI 123.37.1 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 42; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251

# dating: 6220

汉已伐宛,

立昧蔡为宛王而去。

岁余,

宛贵人以为昩蔡善谀,

使我国遇屠,

乃相与杀昧蔡,

立毋寡昆弟曰蝉封为宛王,

而遣其子入质于汉。

汉因使使赂赐以镇抚之。

# src: SHIJI 123.38.1 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 42; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.252

# dating: 6220

而汉发使十余辈

至宛西诸外国,

求奇物,

因风览以伐宛之威德。

而敦煌置酒泉都尉;

西至盐水,

往往有亭。

而仑头有田卒数百人,

因置使者

护田积粟,

以给使

外国者。

# src: SHIJI 123.39.1 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 43; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.252

# dating: 6220

太史公曰:

《禹本纪》言

「河出昆仑。

昆仑其高二千五百余里,

日月所相避隐为光明也。

其上有醴泉、

瑶池」。

# src: SHIJI 123.39.2 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 43; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.252

# dating: 6220

今自张骞使大夏之后也,

穷河源,

恶睹本纪所谓昆仑者乎?

故言九州山川,

《尚书》近之矣。

至《禹本纪》、

《山海经》所有怪物,

余不敢言之也。

# src: SHIJI 124.1.1 31i1; Wang Liqi 2615;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.409

# dating: 6220

史记》其他篇章