大宛列传第六十三
大宛之迹,
见自张骞。
张骞,汉中人。
建元中为郎。
是时天子问匈奴
降者,
皆言匈奴
破月氏王,
以其头为饮器,
# src: SHIJI 123.1.2 3157; Wang Liqi 2591;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.231
# dating: 6220
月氏遁逃
而常怨仇匈奴,
无与共击之。
汉方欲事减胡,
闻此言,
因欲通使。
# src: SHIJI 123.1.3 3157; Wang Liqi 2591;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.231
# dating: 6220
道必更匈奴中,
乃募
能使者。
骞以郎应募,
使月氏,
与堂邑氏故胡奴
甘父俱出陇西。
经匈奴,
匈奴得之,
传诣单于。
# src: SHIJI 123.1.4 3157; Wang Liqi 2591;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.231
# dating: 6220
单于留之,
曰︰
「月氏在吾北,
汉何以得往使,
吾欲使越,
汉肯听我乎?」
留骞十余岁,
与妻,
有子,
然骞持汉节不失。
# src: SHIJI 123.2.1 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232
# dating: 6220
居匈奴中,
益宽,
骞因与其属
亡乡月氏,
西走数十日
至大宛。
# src: SHIJI 123.2.2 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232
# dating: 6220
大宛闻汉之饶财,
欲通
不得,
见骞,
喜,
问曰︰「若欲何之?」
骞曰︰
# src: SHIJI 123.2.3 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232
# dating: 6220
「为汉使月氏,
而为匈奴所闭道。
今亡,
唯王使人导送我。
诚得至,
反汉,
汉之赂遗王财不可胜言。」
大宛以为然,
遣骞,
为发导绎,
抵康居,
康居传致大月氏。
# src: SHIJI 123.2.4 3158; Wang Liqi 2591;Takigawa 3; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232
# dating: 6220
大月氏王已为胡所杀,
立其太子为王。
既臣大夏而居,
地肥饶,
少寇,
志安乐,
又自以远汉,
殊无报胡之心。
骞从月氏至大夏,
竟不能得月氏要领。
# src: SHIJI 123.3.1 3159; Wang Liqi 2592;Takigawa 5; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232
# dating: 6220
留岁余,
还,
并南山,
欲从羌中归,
复为匈奴所得。
留岁余,
# src: SHIJI 123.3.2 3159; Wang Liqi 2592;Takigawa 5; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.232
# dating: 6220
单于死,
左谷蠡王攻其太子
自立,
国内乱,
骞与胡妻及堂邑父
俱亡归汉。
汉拜骞为太中大夫,
堂邑父为奉使君。
# src: SHIJI 123.4.1 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233
# dating: 6220
骞为人彊力,
宽大信人,
蛮夷爱之。
堂邑父故胡人,
善射,
穷急射禽兽
给食。
初,
骞行时百余人,
去十三岁,
唯二人得还。
# src: SHIJI 123.5.1 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233
# dating: 6220
𬸣身所至者大宛、
大月氏、大夏、康居,
而传闻
其旁大国五六,
具为天子言之。
曰:
# src: SHIJI 123.6.1 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233
# dating: 6220
大宛在匈奴西南,
在汉正西,去汉可万里。
其俗土着,
耕田,
田稻麦。
有蒲陶酒。
# src: SHIJI 123.6.2 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233
# dating: 6220
多善马,
马汗血,
其先天马子也。
有城郭屋室。
其属邑大小七十余城,
众可数十万。
其兵弓矛骑射。
# src: SHIJI 123.6.3 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233
# dating: 6220
其北则康居,
西则大月氏,
西南则大夏,
东北则乌孙,
东则扜罙、于窴。
于窴之西,
则水皆西流,
注西海;
其东水东流,
注盐泽。
# src: SHIJI 123.6.4 315960; Wang Liqi 2592;Takigawa 6; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233
# dating: 6220
盐泽潜行地下,
其南则河源出焉。
多玉石,
河注中国。
而楼兰、姑师邑有城郭,
临盐泽。
盐泽去长安可五千里。
匈奴右方居
盐泽以东,
至陇西长城,
南接羌,
鬲汉道焉。
# src: SHIJI 123.7.1 3161; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.233
# dating: 6220
乌孙在大宛东北可二千里,
行国,
随畜,
与匈奴同俗。
控弦者数万,
敢战。
故服匈奴,
及盛,
取其羁属,
不肯往朝会焉。
# src: SHIJI 123.8.1 3161; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234
# dating: 6220
康居在大宛西北可二千里,
行国,
与月氏大同俗。
控弦者八九万人。
与大宛邻国。国小,
南羁事月氏,
东羁事匈奴。
# src: SHIJI 123.9.1 3161; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234
# dating: 6220
奄蔡在康居西北可二千里,
行国,
与康居大同俗。
控弦者十余万。
临大泽,无崖,
盖乃北海云。
# src: SHIJI 123.10.1 316162; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234
# dating: 6220
大月氏在大宛西可二三千里,
居妫水北。
其南则大夏,
西则安息,
北则康居。
行国也,
随畜移徙,
与匈奴同俗。
# src: SHIJI 123.10.2 316162; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234
# dating: 6220
控弦者可一二十万。
故时彊,
轻匈奴,
及冒顿立,
攻破月氏,
至匈奴老上单于,
杀月氏王,
以其头为饮器。
# src: SHIJI 123.10.3 316162; Wang Liqi 2593;Takigawa 9; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.234
# dating: 6220
始月氏居
敦煌、祁连闲,
及为匈奴所败,
乃远去,
过宛,
西击大夏而臣之,
遂都妫水北,为王庭。
其余小众不能去者,
保南山羌,
号小月氏。
# src: SHIJI 123.11.1 3162; Wang Liqi 2593;Takigawa 11; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235
# dating: 6220
安息在大月氏西可数千里。
其俗土着,
耕田,
田稻麦,
蒲陶酒。
城邑如大宛。
其属小大数百城,
地方数千里,
最为大国。
临妫水,
# src: SHIJI 123.11.2 3162; Wang Liqi 2593;Takigawa 11; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235
# dating: 6220
有市,
民商贾用车及船,
行旁国或数千里。
以银为钱,
钱如其王面,
王死辄更钱,
效王面焉。
画革旁行以为书记。
其西则条枝,
北有奄蔡、黎轩。
# src: SHIJI 123.12.1 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 13; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235
# dating: 6220
条枝在安息西数千里,
临西海。
暑湿。
耕田,
田稻。
有大鸟,
卵如瓮。
人众甚多,
往往有小君长,
# src: SHIJI 123.12.2 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 13; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235
# dating: 6220
而安息役属之,
以为外国。
国善眩。
安息长老传闻
条枝有弱水、
西王母,
而未尝见。
# src: SHIJI 123.13.1 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 14; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235
# dating: 6220
大夏在大宛西南二千余里
妫水南。
其俗土着,
有城屋,
与大宛同俗。
无大王君长,
往往城邑置小长。
# src: SHIJI 123.13.2 316364; Wang Liqi 2594;Takigawa 14; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.235
# dating: 6220
其兵弱,
畏战。
善贾市。
及大月氏西徙,
攻败之,
皆臣畜大夏。
大夏民多,
可百余万。
其都曰蓝市城,
有市贩贾诸物。
其东南有身毒国。
# src: SHIJI 123.14.1 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236
# dating: 6220
骞曰︰「臣在大夏时,
见邛竹杖、
蜀布。
问曰︰『安得此?』
大夏国人曰︰
『吾贾人往市之身毒。
身毒在大夏东南可数千里。
其俗土着,
大与大夏同,
而卑湿暑热云。
其人民乘象以战。
其国临大水焉。』
# src: SHIJI 123.14.2 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236
# dating: 6220
以骞度之,
大夏去汉万二千里,居汉西南。
今身毒国又居
大夏东南数千里,
有蜀物,
此其去蜀不远矣。
今使大夏,
从羌中,险,
羌人恶之;
少北,
则为匈奴所得;
从蜀宜径,
又无寇。」
# src: SHIJI 123.14.3 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236
# dating: 6220
天子既闻大宛及大夏、
安息之属皆大国,
多奇物,
土着,
颇与中国同业,
而兵弱,
贵汉财物;
# src: SHIJI 123.14.4 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236
# dating: 6220
其北有大月氏、
康居之属,
兵彊,
可以赂遗设利朝也。
且诚得而以义属之,
刖广地万里,
重九译,
致殊俗,
威德徧于四海。
# src: SHIJI 123.14.5 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.236
# dating: 6220
天子欣然,
以骞言为然,
乃令骞因蜀犍为
发闲使,
四道并出:
出駹,
出冉,
出徙,
出邛、僰,
皆各行一二千里。
其北方闭氐、筰,
南方闭巂、昆明。
# src: SHIJI 123.14.6 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237
# dating: 6220
昆明之属无君长,
善寇盗,
辄杀略汉使,
终莫得通。
然闻其西可千余里
有乘象国,名曰滇越,
而蜀贾
奸出物者或至焉,
# src: SHIJI 123.14.7 3166; Wang Liqi 2594;Takigawa 16; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237
# dating: 6220
于是汉以求大夏道
始通滇国。
初,
汉欲通西南夷,
费多,
道不通,
罢之。
及张骞言可以
通大夏,
乃复事西南夷。
# src: SHIJI 123.15.1 3167; Wang Liqi 2595;Takigawa 18; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237
# dating: 6220
骞以校尉
从大将军
击匈奴,
知水草处,
军得以不乏,
乃封骞为博望侯。
是岁元朔六年也。
# src: SHIJI 123.15.2 3167; Wang Liqi 2595;Takigawa 18; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237
# dating: 6220
其明年,
骞为卫尉,
与李将军
俱出右北平击匈奴。
匈奴围李将军,
军失亡多;
而骞后期
当斩,
赎为庶人。
# src: SHIJI 123.15.3 3167; Wang Liqi 2595;Takigawa 18; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237
# dating: 6220
是岁汉遣骠骑
破匈奴西域数万人,
至祁连山。
其明年,
浑邪王率其民降汉,
而金城、河西西并南山
至盐泽空无匈奴。
匈奴时有候者到,
而希矣。
其后二年,
汉击走单于于幕北。
# src: SHIJI 123.16.1 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.237
# dating: 6220
是后天子数问
骞大夏之属。
骞既失侯,
因言曰︰
「臣居匈奴中,
闻乌孙王号昆莫,
昆莫之父,
匈奴西边小国也。
# src: SHIJI 123.16.2 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238
# dating: 6220
匈奴攻杀其父,
而昆莫生弃于野。
乌嗛肉蜚其上,
狼往乳之。
单于怪
以为神,
而收长之。
及壮,
使将兵,
数有功,
# src: SHIJI 123.16.3 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238
# dating: 6220
单于复以其父之民
予昆莫,
令长守于西城域。
昆弟收养其民,
攻旁小邑,
控弦数万,
习攻战。
单于死,
# src: SHIJI 123.16.4 3168; Wang Liqi 2595;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238
# dating: 6220
昆莫乃率其众远徙,
中立,
不肯朝会匈奴。
匈奴遣奇兵击,
不胜,
以为神而远之,
因羁属之,
不大攻。
# src: SHIJI 123.16.5 3168; Wang Liqi 2596;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238
# dating: 6220
今单于新困于汉,
而故浑邪地空无人。
蛮夷俗贪汉财物,
今诚以此时
而厚币赂乌孙,
招以益东,
居故浑邪之地,
与汉结昆弟,
其势宜听,
# src: SHIJI 123.16.6 3168; Wang Liqi 2596;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238
# dating: 6220
听
则是断匈奴右臂也。
既连乌孙,
自其西大夏之属
皆可招来
而为外臣。」
# src: SHIJI 123.16.7 3168; Wang Liqi 2596;Takigawa 19; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.238
# dating: 6220
天子以为然,
拜骞为中郎将,
将三百人,
马各二匹,
牛羊以万数,
赍金币帛直数千巨万,
多持节
副使,
道可使,使遗之他旁国。
# src: SHIJI 123.17.1 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
骞既至乌孙,
乌孙王昆莫
见汉使如单于礼,
骞大惭,
知蛮夷贪,
乃曰︰
「天子致赐,
王不拜则还赐。」
# src: SHIJI 123.17.2 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
昆莫起拜赐,
其他如故。
骞谕使指曰︰
「乌孙能东
居浑邪地,
则汉遣翁主
为昆莫夫人。」
# src: SHIJI 123.17.3 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
乌孙国分,
王老,
而远汉,
未知其大小,
素服属匈奴日久矣,
且又近之,
# src: SHIJI 123.17.4 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
其大臣皆畏胡,
不欲移徙,
王不能专制。
骞不得其要领。
昆莫有十余子,
其中子曰大禄,
彊,
善将众,
# src: SHIJI 123.17.5 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
将众别居
万余骑。
大禄兄为太子,
太子有子曰岑娶,
而太子蚤死。
临死谓其父昆莫曰︰
「必以岑娶为太子,
无令他人代之。」
昆莫哀而许之,
卒以岑娶为太子。
# src: SHIJI 123.17.6 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
大禄怒其不得代太子也,
乃收其诸昆弟,
将其众畔,
谋攻岑娶及昆莫。
昆莫老,
常恐大禄杀岑娶,
予岑娶万余骑
别居,
而昆莫有万余骑自备,
# src: SHIJI 123.17.7 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 20; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
国众
分为三,
而其大总取羁属昆莫,
昆莫亦以此
不敢专约于骞。
# src: SHIJI 123.18.1 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 21; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
骞因分遣副使使大宛、
康居、
大月氏、
大夏、
安息、身毒、
于窴、扜罙及诸旁国。
# src: SHIJI 123.19.1 316869; Wang Liqi 2596;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.239
# dating: 6220
乌孙发导译送骞
还,
骞与乌孙遣使数十人,
马数十匹
报谢,
因令窥汉,
知其广大。
# src: SHIJI 123.20.1 316869; Wang Liqi 2597;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
骞还到,
拜为大行,
列于九卿。
岁余,
卒。
# src: SHIJI 123.21.1 316869; Wang Liqi 2597;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
乌孙使既见汉人众富厚,
归报其国,
其国乃益重汉。
其后岁余,
骞所遣使通大夏之属者
皆颇与其人俱来,
于是西北国始通
于汉矣。
# src: SHIJI 123.21.2 316869; Wang Liqi 2597;Takigawa 22; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
然张骞凿空,
其后使往者
皆称博望侯,
以为质于外国,
外国由此信之。
# src: SHIJI 123.22.1 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 23; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
自博望侯骞死后,
匈奴闻汉通乌孙,
怒,
欲击之。
及汉使乌孙,
若出其南,
抵大宛、大月氏相属,
# src: SHIJI 123.22.2 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 23; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
乌孙乃恐,
使使献马,
愿得尚汉女翁主
为昆弟。
天子问群臣议计,
皆曰
「必先纳聘,
然后乃遣女」。
# src: SHIJI 123.23.1 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
初,
天子发书《易》,
云
「神马当从西北来」。
得乌孙马好,
名曰「天马」。
# src: SHIJI 123.23.2 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
及得大宛汗血马,
益壮,
更名乌孙马曰
「西极」,
名大宛马曰
「天马」云。
而汉始筑令居以西,
初置酒泉郡
以通西北国。
因益发使抵安息、
# src: SHIJI 123.23.3 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.240
# dating: 6220
奄蔡、
黎轩、
条枝、身毒国。
而天子好宛马,
使者相望于道。
诸使外国一辈大者
数百,
少者百余人,
人所赍操
大放博望侯时。
其后益习而衰少焉。
# src: SHIJI 123.23.4 3170; Wang Liqi 2597;Takigawa 24; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241
# dating: 6220
汉率一岁中
使多者十余,少者五六辈,
远者八九岁,
近者数岁而反。
# src: SHIJI 123.24.1 317071; Wang Liqi 2597;Takigawa 25; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241
# dating: 6220
是时汉既灭越,
而蜀、西南夷皆震,
请吏入朝。
于是置益州、越巂、
牂柯、
沈黎、汶山郡,
欲地接以前
通大夏。
# src: SHIJI 123.24.2 317071; Wang Liqi 2597;Takigawa 25; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241
# dating: 6220
乃遣使柏始昌、吕越人等
岁十余辈,
出此初郡抵大夏,
皆复闭昆明,
为所杀,夺币财,
终莫能通至大夏焉。
于是汉发三辅罪人,
因巴蜀士数万人,
遣两将军郭昌、
卫广等
往击昆明之遮汉使者,
# src: SHIJI 123.24.3 317071; Wang Liqi 2598;Takigawa 25; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241
# dating: 6220
斩首虏数万人
而去。
其后遣使,
昆明复为寇,
竟莫能得通。
而北道酒泉抵大夏,
使者既多,
而外国益厌汉币,
不贵其物。
# src: SHIJI 123.25.1 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241
# dating: 6220
自博望侯开外国道
以尊贵,
其后从吏卒
皆争上书
言外国奇怪利害,
求使。
天子为其绝远,
非人所乐往,
听其言,
予节,
# src: SHIJI 123.25.2 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.241
# dating: 6220
募吏民毋问所从来,
为具备人众遣之,
# i#[2 lines above]
以广其道。
来还
不能毋侵盗币物,
及使失指,
# src: SHIJI 123.25.3 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242
# dating: 6220
天子为其习之,
辄覆案致重罪,
以激怒令赎,
复求使。
使端无穷,
而轻犯法。
# src: SHIJI 123.25.4 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242
# dating: 6220
其吏卒亦辄复
盛推外国所有,
言大者予节,
言小者为副,
故妄言无行之徒
皆争效之。
其使皆贫人子,
私县官赍物,
欲贱市
以私其利外国。
# src: SHIJI 123.25.5 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242
# dating: 6220
外国亦厌使
人人有言轻重,
度汉兵远不能至,
而禁其食物
以苦汉使。
汉使乏绝积怨,
至相攻击。
而楼兰、姑师小国耳,
当空道,
攻劫汉吏王恢等
尤甚。
# src: SHIJI 123.25.6 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242
# dating: 6220
而匈奴奇兵时时
遮击使西国者。
使者争徧言
外国灾害,
皆有城邑,
兵弱易击。
# src: SHIJI 123.25.7 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.242
# dating: 6220
于是天子
以故遣从骠侯破奴
将属国骑及郡兵数万,
至匈河水,
欲以击胡,
胡皆去。
# src: SHIJI 123.25.8 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243
# dating: 6220
其明年,
击姑师,
破奴与轻骑七百余
先至,
虏楼兰王,
遂破姑师。
因举兵威以困乌孙、
大宛之属。
# src: SHIJI 123.25.9 317172; Wang Liqi 2598;Takigawa 26; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243
# dating: 6220
还,
封破奴为浞野侯。
王恢数使,
为楼兰所苦,
言天子,
天子发兵
令恢佐破奴
击破之,
封恢为浩侯。
于是酒泉列亭鄣
至玉门矣。
# src: SHIJI 123.26.1 3172; Wang Liqi 2599;Takigawa 28; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243
# dating: 6220
乌孙以千匹马
聘汉女,
汉遣宗室女江都翁主
往妻乌孙,
乌孙王昆莫以为右夫人。
匈奴亦遣女妻昆莫,
昆莫以为左夫人。
昆莫曰「我老」,
乃令其孙岑娶妻翁主。
乌孙多马,
其富人至有四五千匹马。
# src: SHIJI 123.27.1 317273; Wang Liqi 2599;Takigawa 28; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243
# dating: 6220
初,
汉使至安息,
安息王令将二万骑
迎于东界。
东界去王都数千里。
行比至,
过数十城,
人民相属甚多。
# src: SHIJI 123.27.2 317273; Wang Liqi 2599;Takigawa 28; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243
# dating: 6220
汉使还,
而后发使随汉使
来观汉广大,
以大鸟卵
及黎轩善眩人献于汉。
及宛西小国驩潜、大益,
宛东姑师、
扜罙、苏薤之属,
皆随汉使献见天子。
天子大悦。
# src: SHIJI 123.28.1 3173; Wang Liqi 2599;Takigawa 29; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.243
# dating: 6220
而汉使穷河源,
河源出于窴,
其山多玉石,
采来,
天子案古图书,
名河所出山
曰昆仑云。
# src: SHIJI 123.29.1 317374; Wang Liqi 2599;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244
# dating: 6220
是时上方数巡狩海上,
乃悉从外国客,
大都多人则过之,
散财帛以赏赐,
厚具以饶给之,
以览示汉富厚焉。
# src: SHIJI 123.29.2 317374; Wang Liqi 2599;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244
# dating: 6220
于是大觳抵,
出奇戏诸怪物,
多聚观者,
行赏赐,
酒池肉林,
令外国客徧观名各
仓库府藏之积,
见汉之广大,
倾骇之。
# src: SHIJI 123.29.3 317374; Wang Liqi 2599;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244
# dating: 6220
及加其眩者之工,
而觳抵奇戏
岁增变,
甚盛益兴,自此始。
# src: SHIJI 123.30.1 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244
# dating: 6220
西北外国使,
更来更去。
宛以西,
皆自以远,
尚骄恣晏然,
未可诎以礼
羁縻而使也。
# src: SHIJI 123.30.2 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244
# dating: 6220
自乌孙西至安息,
以近匈奴,
匈奴困月氏也,
匈奴使
持单于一信,
则国国传送食,
不敢留苦;
# src: SHIJI 123.30.3 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244
# dating: 6220
及至汉使,
非出币帛不得食,
不市畜
不得骑用。
所以然者,
远汉,
而汉多财物,
故必市乃得所欲,
# src: SHIJI 123.30.4 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.244
# dating: 6220
然以畏匈奴
于汉使焉。
宛左右以蒲陶为酒,
富人藏酒至万余石,
久者数十岁不败。
# src: SHIJI 123.30.5 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245
# dating: 6220
俗嗜酒,
马嗜苜蓿。
汉使取其实来,
于是天子始种苜蓿、蒲陶
肥饶地。
及天马多,
外国使来众,
则离宫别观旁
尽种蒲萄、苜蓿极望。
# src: SHIJI 123.30.6 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245
# dating: 6220
自大宛以西至安息,
国虽颇异言,
然大同俗,
相知言。
其人皆深眼,
多须䫇,
善市贾,
争分铢。
俗贵女子,
女子所言而丈夫乃决正。
# src: SHIJI 123.30.7 317374; Wang Liqi 2600;Takigawa 30; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245
# dating: 6220
其地皆无丝漆,
不知铸钱器。
及汉使亡
卒降,
教铸作他兵器。
得汉黄白金,
辄以为器,
不用为币。
# src: SHIJI 123.31.1 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245
# dating: 6220
而汉使者往既多,
其少从率
多进熟于天子,
言曰︰
「宛有善马在贰师城,
匿不肯与汉使。」
天子既好宛马,
闻之甘心,
使壮士车令
持千金及金马
以请宛王贰师城善马。
# src: SHIJI 123.31.2 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245
# dating: 6220
宛国饶汉物,
相与谋曰︰
「汉去我远,
而盐水中数败,
出其北有胡寇,
出其南乏水草。
# src: SHIJI 123.31.3 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245
# dating: 6220
又且往往
而绝邑,
乏食者多。
汉使数百人为辈来,
而常乏食,
死者过半,
是安能
致大军乎?
无柰我何。
且贰师马,
宛宝马也。」
# src: SHIJI 123.31.4 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.245
# dating: 6220
遂不肯予汉使。
汉使怒,
妄言,
椎金马而去。
宛贵人怒曰︰
「汉使至轻我!」
遣汉使去,
令其东边郁成遮
攻杀汉使,
取其财物。
# src: SHIJI 123.31.5 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246
# dating: 6220
于是天子大怒。
诸尝使宛姚定汉等
言兵弱,
诚以汉兵不过三千人,
彊弩射之,
即尽虏破宛矣。
天子已尝使浞野侯攻楼兰,
以七百骑先至,
虏其王,
# src: SHIJI 123.31.6 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246
# dating: 6220
以定汉等言为然,
而欲侯宠姬李氏,
拜李广利为贰师将军,
发属国六千骑,
及郡国恶少年数万人,
以往伐宛。
期至贰师城取善马,
故号「贰师将军」。
# src: SHIJI 123.31.7 317475; Wang Liqi 2600;Takigawa 31; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246
# dating: 6220
赵始成为军正,
故浩侯王恢使导军,
而李哆为校尉,
制军事。
是岁太初元年也。
而关东蝗大起,
蜚西至敦煌。
# src: SHIJI 123.32.1 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.246
# dating: 6220
贰师将军军既西过盐水,
当道小国
恐,
各坚城守,
不肯给食。
攻之不能下。
下者得食,
不下者数日
则去。
比至郁成,
# src: SHIJI 123.32.2 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247
# dating: 6220
士至者不过数千,
皆饥罢。
攻郁成,
郁成大破之,
所杀伤甚众。
贰师将军与哆、
始成等计︰
「至郁成尚不能举,
况至其王都乎?」
# src: SHIJI 123.32.3 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247
# dating: 6220
引兵而还。
往来二岁。
还至敦煌,
士不过什一二。
使使上书言
「道远多乏食;
且士卒不患战,
患饥。
人少,
不足以拔宛。
愿且罢兵,
益发而复往。」
# src: SHIJI 123.32.4 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 34; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247
# dating: 6220
天子闻之,
大怒,
而使使遮玉门,
曰军有敢入者
辄斩之!
贰师恐,
因留敦煌。
# src: SHIJI 123.33.1 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247
# dating: 6220
其夏,
汉亡浞野之兵二万余
于匈奴。
公卿及议者皆愿
罢击宛军,
专力攻胡。
天子已业诛宛,
宛小国而不能下,
则大夏之属轻汉,
# src: SHIJI 123.33.2 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247
# dating: 6220
而宛善马绝不来,
乌孙、仑头易苦汉使矣,
为外国笑。
乃案言伐宛尤不便者邓光等,
赦囚徒材官,
益发恶少年
及边骑,
# src: SHIJI 123.33.3 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.247
# dating: 6220
岁余
而出敦煌者六万人,
负私从者不与。
牛十万,
马三万余匹,
驴骡橐它以万数。
多赍粮,
兵弩甚设,
天下骚动,
传相奉伐宛,
# src: SHIJI 123.33.4 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248
# dating: 6220
凡五十余校尉。
宛王城中无井,
皆汲城外流水,
于是乃遣水工
徙其城下水空
以空其城。
# src: SHIJI 123.33.5 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248
# dating: 6220
益发戍甲卒十八万,
酒泉、张掖北,
置居延、休屠
以卫酒泉,
而发天下七科适,
及载糒给贰师。
# src: SHIJI 123.33.6 317576; Wang Liqi 2601;Takigawa 35; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248
# dating: 6220
转车人徒相连属
至敦煌。
而拜习马者二人
为执驱校尉,
备破宛
择取其善马云。
# src: SHIJI 123.34.1 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248
# dating: 6220
于是贰师后复行,
兵多,
而所至小国莫不迎,
出食给军。
至仑头,
仑头不下,
攻数日,
屠之。
自此而西,
平行至宛城,
# src: SHIJI 123.34.2 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.248
# dating: 6220
汉兵到者三万人。
宛兵迎击汉兵,
汉兵射败之,
宛走入
葆乘其城。
贰师兵欲行攻郁成,
死留行
而令宛益生诈,
# src: SHIJI 123.34.3 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249
# dating: 6220
乃先至宛,
决其水源,
移之,
则宛固
已忧困。
围其城,
攻之四十余日,
其外城坏,
虏宛贵人
勇将煎靡。
# src: SHIJI 123.34.4 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249
# dating: 6220
宛大恐,
走入中城。
宛贵人相与谋曰︰
「汉所为攻宛,
以王毋寡匿善马
而杀汉使。
今杀王毋寡而出善马,
汉兵宜解;
即不解,
乃力战而死,未晚也。」
# src: SHIJI 123.34.5 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249
# dating: 6220
宛贵人皆以为然,
共杀其王毋寡,
持其头遣贵人使贰师,
约曰︰
「汉毋攻我。
我尽出善马,
恣所取,
而给汉军食。
# src: SHIJI 123.34.6 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249
# dating: 6220
即不听,
我尽杀善马,
而康居之救且至。
至,
我居内,
康居居外,与汉军战。
汉军熟计之,
何从?」
# src: SHIJI 123.34.7 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249
# dating: 6220
是时康居候视汉兵,
汉兵尚盛,
不敢进。
贰师与赵始成、
李哆等计︰
「闻宛城中
新得秦人,
知穿井,
# src: SHIJI 123.34.8 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249
# dating: 6220
而其内食尚多。
所为来,
诛首恶者毋寡。
毋寡头已至,
如此而不许解兵,
则坚守,
而康居候汉罢
而来救宛,
破汉军必矣。」
# src: SHIJI 123.34.9 317677; Wang Liqi 2602;Takigawa 37; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.249
# dating: 6220
军吏皆以为然,
许宛之约。
宛乃出其善马,
令汉自择之,
而多出食食给汉军。
# src: SHIJI 123.35.1 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250
# dating: 6220
汉军取其善马数十匹,
中马以下牡牝三千余匹,
而立宛贵人之故待遇汉使善者名昩蔡以为宛王,
与盟而罢兵。
终不得入中城。
乃罢而引归。
初,贰师起敦煌西,
以为人多,
道上国不能食,
乃分为数军,
从南北道。
校尉王申生、
故鸿胪壶充国等千余人,
别到郁成。
# src: SHIJI 123.35.2 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250
# dating: 6220
郁成城守,
不肯给食其军。
王申生去大军二百里,
(侦)偩而轻之,
责郁成。
郁成食不肯出,
窥知申生军
日少,
晨用三千人攻,
戮杀申生等,
军破,
# src: SHIJI 123.35.3 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250
# dating: 6220
数人脱亡,
走贰师。
贰师令
搜粟都尉上官桀
往攻破郁成。
郁成王亡走康居,
桀追至康居。
# src: SHIJI 123.35.4 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250
# dating: 6220
康居闻汉已破宛,
乃出郁成王予桀,
桀令四骑士缚
守诣大将军。
四人相谓曰︰
「郁成王汉国所毒,
今生将去,
卒失大事。」
# src: SHIJI 123.35.5 317778; Wang Liqi 2603;Takigawa 39; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250
# dating: 6220
欲杀,
莫敢先击。
上邽骑士赵弟
最少,
拔剑击之,
斩郁成王,
赍头。
弟、桀
等逐及大将军。
# src: SHIJI 123.36.1 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.250
# dating: 6220
初,
贰师后行,
天子使使告乌孙,
大发兵并力击宛。
乌孙发二千骑往,
持两端,
不肯前。
# src: SHIJI 123.36.2 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251
# dating: 6220
贰师将军之东,
诸所过小国
闻宛破,
皆使其子弟从军
入献,
见天子,
因以为质焉。
# src: SHIJI 123.36.3 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251
# dating: 6220
贰师之伐宛也,
而军正赵始成力战,
功最多;
及上官桀
敢深入,
李哆为谋计,
军入玉门者
万余人,
军马千余匹。
# src: SHIJI 123.36.4 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251
# dating: 6220
贰师后行,
军非乏食,
战死不能多,
而将吏贪,
多不爱士卒,
侵牟之,
以此物故众。
# src: SHIJI 123.36.5 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251
# dating: 6220
天子为万里而伐宛,
不录过,
封广利为海西侯。
又封身斩郁成王者骑士赵弟
为新畤侯。
军正赵始为光禄大夫,
上官桀为少府,
李哆为上党太守。
# src: SHIJI 123.36.5 3178; Wang Liqi 2603;Takigawa 40; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251
# dating: 6220
军官吏
为九卿者三人,
诸侯相、郡守、
二千石者百余人,
千石以下千余人。
奋行者
官过其望,
以适过行者
皆绌其劳。
士卒赐直四万金。
伐宛再反,
凡四岁而得罢焉。
# src: SHIJI 123.37.1 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 42; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.251
# dating: 6220
汉已伐宛,
立昧蔡为宛王而去。
岁余,
宛贵人以为昩蔡善谀,
使我国遇屠,
乃相与杀昧蔡,
立毋寡昆弟曰蝉封为宛王,
而遣其子入质于汉。
汉因使使赂赐以镇抚之。
# src: SHIJI 123.38.1 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 42; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.252
# dating: 6220
而汉发使十余辈
至宛西诸外国,
求奇物,
因风览以伐宛之威德。
而敦煌置酒泉都尉;
西至盐水,
往往有亭。
而仑头有田卒数百人,
因置使者
护田积粟,
以给使
外国者。
# src: SHIJI 123.39.1 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 43; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.252
# dating: 6220
太史公曰:
《禹本纪》言
「河出昆仑。
昆仑其高二千五百余里,
日月所相避隐为光明也。
其上有醴泉、
瑶池」。
# src: SHIJI 123.39.2 3179; Wang Liqi 2604;Takigawa 43; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.252
# dating: 6220
今自张骞使大夏之后也,
穷河源,
恶睹本纪所谓昆仑者乎?
故言九州山川,
《尚书》近之矣。
至《禹本纪》、
《山海经》所有怪物,
余不敢言之也。
# src: SHIJI 124.1.1 31i1; Wang Liqi 2615;Takigawa 2; tr. Watson 1993, Han, vol.2, p.409
# dating: 6220