河渠书第七
《夏书》曰:
禹抑洪水十三年,
过家不入门。
# src: SHIJI 29.02 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p70
# dating: 6220
陆行载车,
水行载舟,
泥行蹈毳,
山行即桥。
以别九州,
随山浚川,
任土作贡。
通九道,
陂九泽,
度九山。
# src: SHIJI 29.03 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p70
# dating: 6220
然河菑衍溢,
害中国也尤甚。
唯是为务。
故道河自积石历龙门,
南到华阴,
东下砥柱,
及孟津、雒汭,
至于大邳。
# src: SHIJI 29.04 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p70f
# dating: 6220
于是禹以为河所从来者高,
水湍悍,
难以行平地,
数为败,
乃厮二渠以引其河。
北载之高地,
过降水,
至于大陆,
播为九河,
同为逆河,
入于勃海。
# src: SHIJI 29.05 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p71
# dating: 6220
九川既疏,
九泽既洒,
诸夏艾安,
功施于三代。
# src: SHIJI 29.06 , ed. Zhonghuashuju p. 1407; Wang Liqi 1020; tr. Watson 1961, Vol 2, p71
# dating: 6220
自是之后,
荥阳下引河东南为鸿沟,
以通宋、
郑、陈、
蔡、曹、卫,
与济、
汝、淮、泗会。
于楚,
西方则通渠汉水、云梦之野,
东方则通鸿沟江淮之闲。
# src: SHIJI 29.07 , ed. Zhonghuashuju p. 1407; Wang Liqi 1020; tr. Watson 1961, Vol 2, p71
# dating: 6220
于吴,
则通渠三江、五湖。
于齐,
则通菑济之闲。
于蜀,
蜀守冰凿离碓,
辟沫水之害,
穿二江成都之中。
# src: SHIJI 29.08 , ed. Zhonghuashuju p. 1407; Wang Liqi 1020; tr. Watson 1961, Vol 2, p71
# dating: 6220
此渠皆可行舟,
有余则用溉浸,
百姓飨其利。
至于所过,
往往引其水益用溉田畴之渠,
以万亿计,
然莫足数也。
# src: SHIJI 29.09 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#1; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p71
# dating: 6220
西门豹引漳水溉邺,
以富魏之河内。
# src: SHIJI 29.10 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p71f
# dating: 6220
而韩闻秦之好兴事,
欲罢之,
毋令东伐,
乃使水工郑国闲说秦,
令凿泾水自中山西邸瓠口为渠,
并北山东注洛三百余里,
欲以溉田。
# src: SHIJI 29.11 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72
# dating: 6220
中作而觉,
秦欲杀郑国。
郑国曰:
「始臣为闲,
然渠成亦秦之利也。」
# src: SHIJI 29.12 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72
# dating: 6220
秦以为然,
卒使就渠。
渠就,
用注填阏之水,
溉泽卤之地四万余顷,
收皆亩一钟。
# src: SHIJI 29.13 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72
# dating: 6220
于是关中为沃野,
无凶年,
秦以富彊,
卒并诸侯,
因命曰郑国渠。
# src: SHIJI 29.14 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#1; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72
# dating: 6220
汉兴三十九年,
孝文时河决酸枣,
东溃金隄,
于是东郡大兴卒塞之。
# src: SHIJI 29.15 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#2; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p72
# dating: 6220
其后四十有余年,
今天子元光之中,
而河决于瓠子,
东南注巨野,
通于淮、泗。
于是天子使汲黯、郑当时兴人徒塞之,
辄复坏。
# src: SHIJI 29.16 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#2; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p72f
# dating: 6220
是时武安侯田蚡为丞相,
其奉邑食鄃。
鄃居河北,
河决而南则鄃无水菑,
邑收多。
蚡言于上曰:
「江河之决皆天事,
未易以人力为彊塞,
塞之未必应天。」
# src: SHIJI 29.17 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#2; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73
# dating: 6220
而望气用数者亦以为然。
于是天子久之不事复塞也。
# src: SHIJI 29.18 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73
# dating: 6220
是时郑当时为大农,
言曰:
「异时关东漕粟从渭中上,
度六月而罢,
而漕水道九百余里,
时有难处。
# src: SHIJI 29.19 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73
# dating: 6220
引渭穿渠起长安,
并南山下,
至河三百余里,
径,
易漕,
度可令三月罢;
# src: SHIJI 29.20 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73
# dating: 6220
而渠下民田万余顷,
又可得以溉田:
此损漕省卒,
而益肥关中之地,
得谷。」
# src: SHIJI 29.21 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73
# dating: 6220
天子以为然,
令齐人水工徐伯表,
悉发卒数万人穿漕渠,
三岁而通。
通,
以漕,
大便利。
其后漕稍多,
而渠下之民颇得以溉田矣。
# src: SHIJI 29.22 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73f
# dating: 6220
其后河东守番系言:
「漕从山东西,
岁百余万石,
更砥柱之限,
败亡甚多,
而亦烦费。
穿渠引汾溉皮氏、汾阴下,
引河溉汾阴、蒲坂下,
度可得五千顷。
# src: SHIJI 29.23 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1022f; tr. Watson 1961, Vol 2, p74
# dating: 6220
五千顷故尽河壖弃地,
民茭牧其中耳,
今溉田之,
度可得谷二百万石以上。
谷从渭上,
与关中无异,
而砥柱之东可无复漕。」
# src: SHIJI 29.24 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74
# dating: 6220
天子以为然,
发卒数万人作渠田。
数岁,
河移徙,
渠不利,
则田者不能偿种。
# src: SHIJI 29.25 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74
# dating: 6220
久之,
河东渠田废,
予越人,
令少府以为稍入。
# src: SHIJI 29.26 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74
# dating: 6220
其后人有上书欲通襃斜道及漕事,
下御史大夫张汤。
汤问其事,
因言:
「抵蜀从故道,
故道多阪,
回远。
# src: SHIJI 29.27 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74
# dating: 6220
今穿襃斜道,
少阪,
近四百里;
而襃水通沔,
斜水通渭,
皆可以行船漕。
# src: SHIJI 29.28 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74
# dating: 6220
漕从南阳上沔入襃,
襃之绝水至斜,
闲百余里,
以车转,
从斜下下渭。
# src: SHIJI 29.29 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74f
# dating: 6220
如此,
汉中之谷可致,
山东从沔无限,
便于砥柱之漕。
且襃斜材木竹箭之饶,
拟于巴蜀。」
# src: SHIJI 29.30 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p75
# dating: 6220
天子以为然,
拜汤子卬为汉中守,
发数万人作逶斜道五百余里。
道果便近,
而水湍石,
不可漕。
# src: SHIJI 29.31 , ed. Zhonghuashuju p. 1412; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75
# dating: 6220
其后庄熊罴言:
「临晋民愿穿洛以溉重泉以东万余顷故卤地。
诚得水,
可令亩十石。」
于是为发卒万余人穿渠,
自征引洛水至商颜山下。
# src: SHIJI 29.32 , ed. Zhonghuashuju p. 1412; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75
# dating: 6220
岸善崩,
乃凿井,
深者四十余丈。
往往为井,
井下相通行水。
水穨以绝商颜,
东至山岭十余里闲。
# src: SHIJI 29.33 , ed. Zhonghuashuju p. 1412; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75
# dating: 6220
井渠之生自此始。
穿渠得龙骨,
故名曰龙首渠。
作之十余岁,
渠颇通,
犹未得其饶。
# src: SHIJI 29.34 , ed. Zhonghuashuju p. 1412-1413; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75f
# dating: 6220
自河决瓠子后二十余岁,
岁因以数不登,
而梁楚之地尤甚。
天子既封禅巡祭山川,
其明年,
旱,
干封少雨。
# src: SHIJI 29.35 , ed. Zhonghuashuju p. 1412-1413; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p76
# dating: 6220
天子乃使汲仁、郭昌发卒数万人塞瓠子决。
于是天子已用事万里沙,
则还自临决河,
沈白马玉璧于河,
令群臣从官自将军已下皆负薪窴决河。
是时东郡烧草,
以故薪柴少,
而下淇园之竹以为楗。
# src: SHIJI 29.36 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p76
# dating: 6220
天子既临河决,
悼功之不成;
乃作歌曰:
「瓠子决兮将柰何?
晧晧旰旰兮闾殚为河!
殚为河兮地不得宁,
功无已时兮吾山平。
吾山平兮巨野溢,
鱼沸郁兮柏冬日。
# src: SHIJI 29.37 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1024f; tr. Watson 1961, Vol 2, p76f
# dating: 6220
延道弛兮离常流,
蛟龙骋兮方远游。
归旧川兮神哉沛,
不封禅兮安知外!
为我谓河伯兮何不仁,
泛滥不止兮愁吾人?
啮桑浮兮淮、泗满,
久不反兮水维缓。」
# src: SHIJI 29.38 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p77
# dating: 6220
一曰:
「河汤汤兮激潺湲,
北渡污兮浚流难。
搴长茭兮沈美玉,
河伯许兮薪不属。
薪不属兮卫人罪,
烧萧条兮噫乎何以御水!
穨林竹兮楗石菑,
宣房塞兮万福来。」
# src: SHIJI 29.39 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p77
# dating: 6220
于是卒塞瓠子,
筑宫其上,
名曰宣房宫。
而道河北行二渠,
复禹旧迹,
而梁、楚之地复宁,
无水灾。
# src: SHIJI 29.40 , ed. Zhonghuashuju p. 1414; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p77f
# dating: 6220
自是之后,
用事者争言水利。
朔方、
西河、
河西、酒泉皆引河及川谷以溉田;
而关中辅渠、灵轵引堵水;
汝南、九江引淮;
东海引巨定;
泰山下引汶水:
皆穿渠为溉田,
各万余顷。
# src: SHIJI 29.41 , ed. Zhonghuashuju p. 1414; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p78
# dating: 6220
佗小渠披山通道者,
不可胜言。
然其著者在宣房。
# src: SHIJI 29.42 , ed. Zhonghuashuju p. 1415; Wang Liqi 1026; tr. Watson 1961, Vol 2, p78
# dating: 6220
太史公曰:
余南登庐山,
观禹疏九江,
遂至于会稽太湟,
上姑苏,
望五湖;
# src: SHIJI 29.43 , ed. Zhonghuashuju p. 1415; Wang Liqi 1026; tr. Watson 1961, Vol 2, p78
# dating: 6220
东闚洛汭、大邳,
迎河,
行淮、
泗、济、漯洛渠;
西瞻蜀之岷山及离碓;
北自龙门至于朔方。
曰:
甚哉,
水之为利害也!
余从负薪塞宣房,
悲《瓠子》之诗而作《河渠书》。
# src: SHIJI 30.01 , ed. Zhonghuashuju p. 1417; Wang Liqi 1031; tr. Watson 1961, Vol 2, p79
# dating: 6220