汉语典

河渠书第七

《夏书》曰:

禹抑洪水十三年,

过家不入门。

# src: SHIJI 29.02 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p70

# dating: 6220

陆行载车,

水行载舟,

泥行蹈毳,

山行即桥。

以别九州,

随山浚川,

任土作贡。

通九道,

陂九泽,

度九山。

# src: SHIJI 29.03 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p70

# dating: 6220

然河菑衍溢,

害中国也尤甚。

唯是为务。

故道河自积石历龙门,

南到华阴,

东下砥柱,

及孟津、雒汭,

至于大邳。

# src: SHIJI 29.04 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p70f

# dating: 6220

于是禹以为河所从来者高,

水湍悍,

难以行平地,

数为败,

乃厮二渠以引其河。

北载之高地,

过降水,

至于大陆,

播为九河,

同为逆河,

入于勃海。

# src: SHIJI 29.05 , ed. Zhonghuashuju p. 1405; Wang Liqi 1019; tr. Watson 1961, Vol 2, p71

# dating: 6220

九川既疏,

九泽既洒,

诸夏艾安,

功施于三代。

# src: SHIJI 29.06 , ed. Zhonghuashuju p. 1407; Wang Liqi 1020; tr. Watson 1961, Vol 2, p71

# dating: 6220

自是之后,

荥阳下引河东南为鸿沟,

以通宋、

郑、陈、

蔡、曹、卫,

与济、

汝、淮、泗会。

于楚,

西方则通渠汉水、云梦之野,

东方则通鸿沟江淮之闲。

# src: SHIJI 29.07 , ed. Zhonghuashuju p. 1407; Wang Liqi 1020; tr. Watson 1961, Vol 2, p71

# dating: 6220

于吴,

则通渠三江、五湖。

于齐,

则通菑济之闲。

于蜀,

蜀守冰凿离碓,

辟沫水之害,

穿二江成都之中。

# src: SHIJI 29.08 , ed. Zhonghuashuju p. 1407; Wang Liqi 1020; tr. Watson 1961, Vol 2, p71

# dating: 6220

此渠皆可行舟,

有余则用溉浸,

百姓飨其利。

至于所过,

往往引其水益用溉田畴之渠,

以万亿计,

然莫足数也。

# src: SHIJI 29.09 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#1; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p71

# dating: 6220

西门豹引漳水溉邺,

以富魏之河内。

# src: SHIJI 29.10 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p71f

# dating: 6220

而韩闻秦之好兴事,

欲罢之,

毋令东伐,

乃使水工郑国闲说秦,

令凿泾水自中山西邸瓠口为渠,

并北山东注洛三百余里,

欲以溉田。

# src: SHIJI 29.11 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72

# dating: 6220

中作而觉,

秦欲杀郑国。

郑国曰:

「始臣为闲,

然渠成亦秦之利也。」

# src: SHIJI 29.12 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72

# dating: 6220

秦以为然,

卒使就渠。

渠就,

用注填阏之水,

溉泽卤之地四万余顷,

收皆亩一钟。

# src: SHIJI 29.13 , ed. Zhonghuashuju p. 1408#2; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72

# dating: 6220

于是关中为沃野,

无凶年,

秦以富彊,

卒并诸侯,

因命曰郑国渠。

# src: SHIJI 29.14 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#1; Wang Liqi 1021; tr. Watson 1961, Vol 2, p72

# dating: 6220

汉兴三十九年,

孝文时河决酸枣,

东溃金隄,

于是东郡大兴卒塞之。

# src: SHIJI 29.15 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#2; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p72

# dating: 6220

其后四十有余年,

今天子元光之中,

而河决于瓠子,

东南注巨野,

通于淮、泗。

于是天子使汲黯、郑当时兴人徒塞之,

辄复坏。

# src: SHIJI 29.16 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#2; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p72f

# dating: 6220

是时武安侯田蚡为丞相,

其奉邑食鄃。

鄃居河北,

河决而南则鄃无水菑,

邑收多。

蚡言于上曰:

「江河之决皆天事,

未易以人力为彊塞,

塞之未必应天。」

# src: SHIJI 29.17 , ed. Zhonghuashuju p. 1409#2; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73

# dating: 6220

而望气用数者亦以为然。

于是天子久之不事复塞也。

# src: SHIJI 29.18 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73

# dating: 6220

是时郑当时为大农,

言曰:

「异时关东漕粟从渭中上,

度六月而罢,

而漕水道九百余里,

时有难处。

# src: SHIJI 29.19 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73

# dating: 6220

引渭穿渠起长安,

并南山下,

至河三百余里,

径,

易漕,

度可令三月罢;

# src: SHIJI 29.20 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73

# dating: 6220

而渠下民田万余顷,

又可得以溉田:

此损漕省卒,

而益肥关中之地,

得谷。」

# src: SHIJI 29.21 , ed. Zhonghuashuju p. 1409-1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73

# dating: 6220

天子以为然,

令齐人水工徐伯表,

悉发卒数万人穿漕渠,

三岁而通。

通,

以漕,

大便利。

其后漕稍多,

而渠下之民颇得以溉田矣。

# src: SHIJI 29.22 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1022; tr. Watson 1961, Vol 2, p73f

# dating: 6220

其后河东守番系言:

「漕从山东西,

岁百余万石,

更砥柱之限,

败亡甚多,

而亦烦费。

穿渠引汾溉皮氏、汾阴下,

引河溉汾阴、蒲坂下,

度可得五千顷。

# src: SHIJI 29.23 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1022f; tr. Watson 1961, Vol 2, p74

# dating: 6220

五千顷故尽河壖弃地,

民茭牧其中耳,

今溉田之,

度可得谷二百万石以上。

谷从渭上,

与关中无异,

而砥柱之东可无复漕。」

# src: SHIJI 29.24 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74

# dating: 6220

天子以为然,

发卒数万人作渠田。

数岁,

河移徙,

渠不利,

则田者不能偿种。

# src: SHIJI 29.25 , ed. Zhonghuashuju p. 1410; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74

# dating: 6220

久之,

河东渠田废,

予越人,

令少府以为稍入。

# src: SHIJI 29.26 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74

# dating: 6220

其后人有上书欲通襃斜道及漕事,

下御史大夫张汤。

汤问其事,

因言:

「抵蜀从故道,

故道多阪,

回远。

# src: SHIJI 29.27 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74

# dating: 6220

今穿襃斜道,

少阪,

近四百里;

而襃水通沔,

斜水通渭,

皆可以行船漕。

# src: SHIJI 29.28 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74

# dating: 6220

漕从南阳上沔入襃,

襃之绝水至斜,

闲百余里,

以车转,

从斜下下渭。

# src: SHIJI 29.29 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p74f

# dating: 6220

如此,

汉中之谷可致,

山东从沔无限,

便于砥柱之漕。

且襃斜材木竹箭之饶,

拟于巴蜀。」

# src: SHIJI 29.30 , ed. Zhonghuashuju p. 1411; Wang Liqi 1023; tr. Watson 1961, Vol 2, p75

# dating: 6220

天子以为然,

拜汤子卬为汉中守,

发数万人作逶斜道五百余里。

道果便近,

而水湍石,

不可漕。

# src: SHIJI 29.31 , ed. Zhonghuashuju p. 1412; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75

# dating: 6220

其后庄熊罴言:

「临晋民愿穿洛以溉重泉以东万余顷故卤地。

诚得水,

可令亩十石。」

于是为发卒万余人穿渠,

自征引洛水至商颜山下。

# src: SHIJI 29.32 , ed. Zhonghuashuju p. 1412; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75

# dating: 6220

岸善崩,

乃凿井,

深者四十余丈。

往往为井,

井下相通行水。

水穨以绝商颜,

东至山岭十余里闲。

# src: SHIJI 29.33 , ed. Zhonghuashuju p. 1412; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75

# dating: 6220

井渠之生自此始。

穿渠得龙骨,

故名曰龙首渠。

作之十余岁,

渠颇通,

犹未得其饶。

# src: SHIJI 29.34 , ed. Zhonghuashuju p. 1412-1413; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p75f

# dating: 6220

自河决瓠子后二十余岁,

岁因以数不登,

而梁楚之地尤甚。

天子既封禅巡祭山川,

其明年,

旱,

干封少雨。

# src: SHIJI 29.35 , ed. Zhonghuashuju p. 1412-1413; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p76

# dating: 6220

天子乃使汲仁、郭昌发卒数万人塞瓠子决。

于是天子已用事万里沙,

则还自临决河,

沈白马玉璧于河,

令群臣从官自将军已下皆负薪窴决河。

是时东郡烧草,

以故薪柴少,

而下淇园之竹以为楗。

# src: SHIJI 29.36 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1024; tr. Watson 1961, Vol 2, p76

# dating: 6220

天子既临河决,

悼功之不成;

乃作歌曰:

「瓠子决兮将柰何?

晧晧旰旰兮闾殚为河!

殚为河兮地不得宁,

功无已时兮吾山平。

吾山平兮巨野溢,

鱼沸郁兮柏冬日。

# src: SHIJI 29.37 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1024f; tr. Watson 1961, Vol 2, p76f

# dating: 6220

延道弛兮离常流,

蛟龙骋兮方远游。

归旧川兮神哉沛,

不封禅兮安知外!

为我谓河伯兮何不仁,

泛滥不止兮愁吾人?

啮桑浮兮淮、泗满,

久不反兮水维缓。」

# src: SHIJI 29.38 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p77

# dating: 6220

一曰:

「河汤汤兮激潺湲,

北渡污兮浚流难。

搴长茭兮沈美玉,

河伯许兮薪不属。

薪不属兮卫人罪,

烧萧条兮噫乎何以御水!

穨林竹兮楗石菑,

宣房塞兮万福来。」

# src: SHIJI 29.39 , ed. Zhonghuashuju p. 1413; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p77

# dating: 6220

于是卒塞瓠子,

筑宫其上,

名曰宣房宫。

而道河北行二渠,

复禹旧迹,

而梁、楚之地复宁,

无水灾。

# src: SHIJI 29.40 , ed. Zhonghuashuju p. 1414; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p77f

# dating: 6220

自是之后,

用事者争言水利。

朔方、

西河、

河西、酒泉皆引河及川谷以溉田;

而关中辅渠、灵轵引堵水;

汝南、九江引淮;

东海引巨定;

泰山下引汶水:

皆穿渠为溉田,

各万余顷。

# src: SHIJI 29.41 , ed. Zhonghuashuju p. 1414; Wang Liqi 1025; tr. Watson 1961, Vol 2, p78

# dating: 6220

佗小渠披山通道者,

不可胜言。

然其著者在宣房。

# src: SHIJI 29.42 , ed. Zhonghuashuju p. 1415; Wang Liqi 1026; tr. Watson 1961, Vol 2, p78

# dating: 6220

太史公曰:

余南登庐山,

观禹疏九江,

遂至于会稽太湟,

上姑苏,

望五湖;

# src: SHIJI 29.43 , ed. Zhonghuashuju p. 1415; Wang Liqi 1026; tr. Watson 1961, Vol 2, p78

# dating: 6220

东闚洛汭、大邳,

迎河,

行淮、

泗、济、漯洛渠;

西瞻蜀之岷山及离碓;

北自龙门至于朔方。

曰:

甚哉,

水之为利害也!

余从负薪塞宣房,

悲《瓠子》之诗而作《河渠书》。

# src: SHIJI 30.01 , ed. Zhonghuashuju p. 1417; Wang Liqi 1031; tr. Watson 1961, Vol 2, p79

# dating: 6220

史记》其他篇章